Serbest Hatırlama
Free Recall
Tanım
Bireylerin önceden öğrenilmiş bilgileri herhangi bir sıra kısıtlaması olmaksızın ve dışsal bir ipucuna dayanmaksızın bellekten geri getirdiği temel bir bellek test etme paradigmasıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoloji laboratuvarında deneye katılan bir bireye sırasıyla 20 kelimeden oluşan bir liste gösterilir. Liste bittikten sonra denekten bu kelimeleri istemsizce ve dilediği sırayla bir kâğıda yazması istenir. Denek kelimeleri sırasıyla değil; örneğin önce en son okunanları, ardından aklında kalan ilk kelimeleri ve son olarak zihninde kategorize ettiği orta kısım öğelerini yazar.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmalarında en sık kullanılan deneysel yöntemlerden biridir. Çift-depo bellek modeli (dual-store model) çerçevesinde değerlendirildiğinde, serbest hatırlama görevleri iki temel bellek sisteminin işleyişini gözler önüne serer: öncelik etkisi (primacy effect) uzun süreli belleğe aktarılan ilk öğelerin hatırlanmasını açıklarken, sonralık etkisi (recency effect) hâlihazırda kısa süreli bellekte (veya çalışma belleğinde) tutulan son öğelerin kolayca geri çağrılmasını sağlar. Bu süreç, hatırlama sırasının katılımcıya bırakılması sayesinde bireyin zihinsel organizasyon stratejilerinin (kümeleme, kategorizasyon) doğrudan gözlemlenmesine olanak tanır.
Etimoloji
İngilizce 'free' (serbest, kısıtlamasız) ve Eski İngilizce 'haldan' / Orta İngilizce 'recallen' (geri çağırmak, anımsamak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İpucu hatırlama (cued recall) ile karıştırılır; ipuçlu hatırlamada katılımcıya hatırlamayı kolaylaştıracak ek uyarıcılar verilirken, serbest hatırlamada dışsal hiçbir destek bulunmaz. Ayrıca tanıma (recognition) testlerinden farklıdır çünkü tanımada kişi sadece uyarıcıyı görür ve daha önce görüp görmediğine karar verir.