Benmerkezci Çıkmaz
Egocentric Predicament
Tanım
Her bireyin deneyiminin öznel ve özel olduğu varsayımından hareketle, dış dünya ve diğer zihinler hakkında nesnel bilgi edinmenin mantıksal imkansızlığını savunan epistemolojik çıkmaz.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir psikoterapide hastanın 'Beni gerçekten kimse anlamıyor, herkes sadece kendi kafasındakini yaşıyor' inancı, felsefi düzlemdeki bu epistemolojik izolasyonun deneyimsel bir yansımasıdır. İletişim kurarken kullandığımız kelimelerin (sembollerin) bile kendi zihnimizdeki anlamlarıyla karşı tarafın zihninde uyandırdığı karşılıklar arasında tam bir örtüşme olup olmadığını asla kesin olarak bilemeyişimiz bu duruma somut bir örnektir.
Derin Analiz
Epistemoloji ve zihin felsefesinin kesişim kümesinde yer alan benmerkezci çıkmaz, ilk kez Ralph Barton Perry tarafından 1910 yılında formüle edilmiştir. Temelini Descartes'ın 'Cogito'su ve radikal şüpheciliğinden alır. Algıların ve bilinç içeriklerinin yalnızca öznenin zihnine doğrudan erişilebilir olması, dış dünyanın varlığını kanıtlamayı ve öznelerarası gerçek bir iletişimin mekanizmasını açıklamayı mantıksal olarak zorlaştırır. Eğer her duyu verisi zihinsel bir süzgeçten geçiyorsa ve bu süzgecin dışına çıkmak imkansızsa, nesnel gerçeklik ile öznel deneyim arasındaki epistemolojik uçurum nasıl kapatılacaktır sorusu bu çıkmazın çekirdeğini oluşturur.
Etimoloji
Latince 'ego' (ben) + 'centrum' (merkez) kelimelerinin birleşiminden türetilen 'egocentric' sıfatı ile İngilizce 'predicament' (çıkmaz, zor durum, ikilem) kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Solipsizm ile karıştırılır; solipsizm 'yalnızca kendi benliğimin ve zihnimin var olduğunu' iddia eden ontolojik bir duruşken, benmerkezci çıkmaz dış dünyanın varlığını reddetmez, ancak ona epistemolojik olarak ulaşmanın imkansızlığını veya zorluğunu sorgular.