Koşullu Akıl Yürütme
Conditional Reasoning
Tanım
"Eğer X ise, o halde Y" formatındaki önermelere dayalı formal mantık ve çıkarım yapma bilişsel süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikoloğun danışanla seans sırasında kullandığı şu çıkarım mekanizması: 'Eğer panik atak geçireceğim diye düşünürsem (öncül), kalbim hızla çarpmaya başlar (sonuç).'
Derin Analiz
Koşullu akıl yürütme, bilişsel psikoloji ve formal mantığın kesişim kümesinde yer alan, bireylerin öncüller arasındaki nedensel veya mantıksal bağıntıları değerlendirme kapasitesidir. Süreç, 'eğer' ile gelen öncülü (antecedent) ve 'o halde' ile takip eden sonucu (consequent) işleme koyan prefrontal korteks tabanlı yönetici işlevleri gerektirir. Wason Seçim Görevi gibi deneysel paradigmalar, insanların soyut koşullu önermeleri doğrulamada onaylama yanlılığına (confirmation bias) eğilimli olduğunu, somut veya sosyal sözleşme bağlamlarında ise evrimsel olarak adapte olmuş hile dedektör mekanizmalarını devreye soktuğunu göstermektedir.
Etimoloji
Latince 'conditio' (koşul, şart) sözcüğü ile yine Latince 'ratios' (hesap, akıl, oran) kelimesinden türetilen mantıksal çıkarım süreci.
Karıştırmayın
Tümevarımsal akıl yürütme (özelden genele giden olasıcı çıkarım) ile karıştırılır; oysa koşullu akıl yürütme kesin mantıksal kurallara ve tümdengelimsel formlara dayanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Tümdengelim
Deduction
Genel bir kural veya öncülden, mantıksal geçerlilik kurallarına bağlı olarak özel bir sonuç çıkarma süreci.
Öncül
Antecedent
Başka bir olay, uyarıcı veya davranıştan hemen önce gerçekleşen ve genellikle bu davranışı tetikleyen, sinyalleyen ya da zemin hazırlayan olay veya uyarıcı.
Sonuç
Conclusion
Mantıksal bir argümanın, analizin veya deneysel kanıt tümevarım sürecinin ulaştığı ve geçerliliğini kanıtlamaya çalıştığı nihai önerme.