Gecikmeli Tepki
Delayed Response
Tanım
Ayırt edici uyarıcının ortadan kaldırılmasından bir süre sonra ortaya çıkan davranışsal veya bilişsel yanıt.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir nöropsikoloji laboratuvarında maymunun gözü önünde bir ödül opaque (ışık geçirmeyen) bir kutunun altına saklanır. Kutunun önüne bir perde indirilir ve belirli bir gecikme süresi (örneğin 10 saniye) boyunca maymunun kutuyu görmesi engellenir. Perde kaldırıldığında, maymunun ödülü bulmak için doğru kutuyu seçmesi beklenir.
Derin Analiz
Gecikmeli tepki süreçleri, organizmanın anlık uyarıcı kontrolünden bağımsız olarak bilgiyi aktif bellekte tutma ve işleme kapasitesini inceler. Bilişsel psikoloji ve nöropsikoloji bağlamında bu kavram, özellikle prefrontal korteksin işlev gördüğü çalışma belleği (working memory) ve geciktirilmiş eşleştirme paradigmaları ile doğrudan ilişkilidir. Uyarıcı ortadan kalktıktan sonra geçen süre boyunca iz (trace) tutma ve bu izi hatırlayarak hedef odaklı davranışı sergileme becerisi, yürütücü işlevlerin gelişmişlik düzeyini gösterir. Hayvan modellerinde ödülün yerini hatırlama testleri, hipokampal ve prefrontal devrelerin entegrasyonunu ölçmek için standart bir yöntemdir.
Etimoloji
İngilizce 'delay' (geciktirmek, ertelemek; Eski Fransızca 'delaier') ve 'response' (tepki, yanıt; Latince 'respondere' [karşılık vermek]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Koşullu tepki (conditioned response) ile karıştırılabilir; ancak koşullu tepki belirli bir uyarıcının varlığına veya hemen ardından gelen pekiştirece bağlıdır, oysa gecikmeli tepki uyarıcının yokluğunda bilgi tutma süresini gerektirir.