Ayırt Edici Uyarıcı
Discriminative Stimulus
Tanım
Edimsel koşullamada, belirli bir tepkinin geçmişte o uyarıcının varlığında pekiştirilmesi nedeniyle, gelecekte aynı tepkinin ortaya çıkma olasılığını artıran ipucu işlevindeki uyarıcı.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamındaki bir güvercinin kırmızı ışık yandığında tuşlaması yiyecekle ödüllendirilirken, yeşil ışık yandığında yiyecek verilmemesi durumunda, kırmızı ışık bir ayırt edici uyarıcı ($S^D$) haline gelir. Günlük hayatta ise trafik ışığındaki yeşil ışık, sürücünün gaza basma davranışını tetikleyen bir ayırt edici uyarıcıdır; çünkü geçmişte yeşil ışıkta geçmek cezasız ve güvenli bir ilerleme ile sonuçlanmıştır.
Derin Analiz
Davranışçı yaklaşımda ayırt edici uyarıcı ($S^D$), organizmanın çevresindeki hangi davranışın ödüllendirileceğini, hangisinin karşılıksız kalacağını veya cezalandırılacağını bildiren üç terimli kontingensinin ($S^D - R - S^R$) ilk halkasını oluşturur. Bu mekanizma, uyarıcı kontrolü (stimulus control) kavramının temelini teşkil eder. Nöral düzeyde, bu süreç pekiştirme tarihçesi boyunca sinaptik plastisite ve dopaminerjik yolların belirli çevresel ipuçlarına karşı duyarlılaşmasıyla kodlanır. Organizma, ayırt edici uyarıcıyı algıladığında prefrontal korteks ve bazal ganglion devreleri üzerinden ilgili motor planı devreye sokar; çünkü bu uyarıcı, geçmiş deneyimlerde pekiştirecin (ödülün) elde edileceğine dair güvenilir bir sinyal işlevi görmüştür.
Etimoloji
Latince 'discriminare' [ayırt etmek, seçmek] kökünden türetilen 'discriminative' ve Latince 'stimulare' [teşvik etmek, dürtmek] kökünden gelen 'stimulus' kelimelerinin birleşimidir.
Karıştırmayın
Klasik koşullamadaki koşullu uyarıcı (CS) ile sıkça karıştırılır. CS, istemsiz ve otomatik bir tepkiyi (örneğin salgılama) tetiklerken; ayırt edici uyarıcı ($S^D$), istemli (edimsel) bir davranışı tetiklemez, yalnızca o davranışın pekiştirilme olasılığının yüksek olduğunu belirten bir 'fırsat' veya 'durum' sinyalidir.