D Üssü
D Prime
Tanım
Sinyal saptama kuramında, bireyin yanıt eğilimlerinden bağımsız olarak bir sinyali gürültüden ayırma hassasiyetini ölçen standartlaştırılmış istatistiksel bir göstergedir.
Örnek Vaka / Uygulama
Havalimanı x-ray güvenlik taraması yapan bir memurun ekrandaki tehlikeli bir nesneyi (silah vb.) yakalama başarısı incelenmektedir. Memurun sürekli 'silah var' demesi (yüksek yanlış alarm) veya sürekli 'temiz' demesi (yüksek kaçırma) ham başarı yüzdesini yanıltır. d üssü hesaplaması, memurun gerçekten tehlikeyi gürültüden (zararsız eşyalardan) ayırma nörobiyolojik ve bilişsel ayırt etme kapasitesini net bir sayısal değer olarak ortaya koyar.
Derin Analiz
Psikofizik ve bilişsel psikolojide kullanılan d üssü (d′), gözlemcinin içsel gürültü dağılımı ile sinyal artı gürültü dağılımı arasındaki mesafeyi standart sapma birimi cinsinden ifade eder. Klasik psikofizik ölçümlerinde, katılımcıların 'evet' deme eğilimi (örneğin muhafazakar veya liberal karar verme kriterleri) başarı oranlarını maskeleyebilir. d üssü, bu yanıt yanlılığını (response bias) denklemin dışına iterek saf duyusal hassasiyeti hesaplar. Hesaplama temel olarak 'isabet oranı' (hit rate) z-skoru ile 'yanlış alarm oranı' (false alarm rate) z-skoru arasındaki farka dayanır ($d′ = z(\text{isabet}) - z(\text{yanlış alarm})$). Bu yöntemin geçerli olabilmesi için karar dayanaklı olasılık dağılımının normal (Gaussian) dağılım göstermesi ve varyansların eşit olması şarttır.
Etimoloji
İngilizce 'd' (İngilizce 'discriminability' [ayırt edilebilirlik] veya 'difference' [fark] kelimesinin baş harfi) simgesi ile 'prime' [üssü, türev] sözcüğünün birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Ham isabet oranı (Hit Rate) veya yüzde doğru yanıt ölçümleri ile karıştırılır; ancak ham oranlar bireyin risk alma eğiliminden doğrudan etkilenirken, d üssü bu yanlışı arındırır.