Sinyal Saptama Kuramı
Detection Theory
Tanım
Belirsiz ve gürültülü bir arka plan içinde yer alan zayıf uyaranların algılanmasını, duyusal hassasiyet ile karar verme kriterini birbirinden bağımsız olarak değerlendiren nicel bir modeldir.
Örnek Vaka / Uygulama
Havaalanı güvenlik taramasında x-ray cihazını izleyen bir güvenlik görevlisinin ekrandaki tehlikeli bir nesneyi (sinyal) masum bir eşyadan (gürültü) ayırt etmeye çalışması. Görevlinin yorgunluk veya dikkat eksikliği nedeniyle her şeye bomba alarmı vermesi (yüksek yanlış alarm) ya da riski azaltmak adına tehlikeleri kaçırması (yüksek kaçırma oranı) tam olarak sinyal saptama kuramının incelediği karar kriteri kaymalarını gösterir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji, psikofizik ve sinirbilimin kesişim kümesinde yer alan Sinyal Saptama Kuramı (SDT), bir gözlemcinin veya sistemin arka plan gürültüsü (noise) ile gerçek bir sinyali (signal) ayırt etme kapasitesini olasılık teorisi ve istatistiksel karar verme çerçevesinde inceler. Geleneksel eşik yaklaşımlarının aksine, algıyı saf bir duyusal kapasite olarak ele almaz; bunun yerine 'isabet', 'yanlış alarm', 'kaçırma' ve 'doğru reddetme' olmak üzere dört temel çıktı matrisi üzerinden bireyin bilişsel önyargılarını ve karar kriterini ($eta$) matematiksel olarak izole eder.
Etimoloji
Latince 'signum' (işaret, sinyal) ve 'detectio' (ortaya çıkarma, keşfetme) sözcüklerinin bileşiminden türetilmiş olup, psikofizikte ilk kez karar verme süreçlerini matematikselleştirmek amacıyla kullanılmaya başlanmıştır.
Karıştırmayın
Mutlak eşik kavramı ile sıklıkla karıştırılır; mutlak eşik duyusal sistemin fiziksel kapasitesini tek bir sınırla tanımlarken, sinyal saptama kuramı motivasyon, beklenti ve maliyet gibi bilişsel faktörlerin karar üzerindeki etkisini hesaba katar.