Barnum Etkisi
Barnum Effect
Tanım
Bireylerin, aslında geniş kitlelere uyacak kadar belirsiz ve genel kişilik tanımlamalarını, sanki yalnızca kendilerine özelmiş gibi yüksek bir doğruluk payıyla kabul etme eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikoloji araştırmasında, katılımcılara standart ve tamamen rastgele seçilmiş kişilik test sonuçları verilir ancak hepsine bu sonuçların kişisel analizlerine göre özel olarak hazırlandığı söylenir. Katılımcıların büyük çoğunluğu, bu genel ifadelerin kendilerini %80'in üzerinde bir doğrulukla yansıttığını ifade eder.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve karar verme süreçleri bağlamında, Barnum etkisi temelde insan zihninin özdeşleştirme ve onay arayışı mekanizmalarının bir ürünüdür. Bireyler, belirsiz ifadelerle karşılaştıklarında, kendi yaşam öykülerindeki anıları bu ifadeleri doğrulayacak şekilde seçici olarak hatırlar (onaylama yanlılığı). Ayrıca, ifadelerin genellikle olumlu ve flattering (gurur okşayıcı) nitelikte olması, kişinin ego savunma mekanizmalarını devreye sokarak bu ifadeleri sahiplenmesini kolaylaştırır. Astroloji, falcılık ve bazı sahte bilimsel kişilik envanterlerinin illüzyonist başarısının arka planındaki nörobilişsel temeli oluşturur.
Etimoloji
Ünlü Amerikalı şovmen Phineas Taylor Barnum'un (1810-1891) izleyici kitlesinin manipüle edilebilirliğine atfen sarf ettiği rivayet edilen 'Her dakika bir aptal dünyaya gelir' sözüne dayanır. Paul Everett Meehl tarafından türetilmiş, Bertram R. Forer tarafından ampirik olarak incelenmiştir.
Karıştırmayın
Plasebo etkisiyle sıklıkla karıştırılır; plasebo fiziksel veya tıbbi bir müdahalenin algılanan etkisiyken, Barnum etkisi tamamen bilgi ve kişilik tanımının öznel doğrulanmasıyla ilgilidir. Forer etkisi ile eş anlamlıdır ancak Forer terimi daha çok deneysel paradigmayı niteler.