Geri Türetme
Back-formation
Tanım
Mevcut bir sözcüğün yanlış bir varsayımla başka bir kökten türediği sanılarak yeni bir kelime oluşturulması süreç ve sonucu.
Örnek Vaka / Uygulama
Günlük dilde 'burglar' (hırsız) kelimesinin sonundaki '-ar' eki fail eki olarak algılanıp, aslında kök kelime olan 'burgle' fiilinin bu kelimeden türediğinin zannedilmesi ve 'to burgle' fiilinin geriye dönük olarak üretilmesi.
Derin Analiz
Psikolinguistik ve bilişsel dilbilim bağlamında geri türetme, zihinsel sözlüğün (mental lexicon) morfolojik analojiler yoluyla nasıl yapılandığını gösteren kritik bir süreçtir. Bireyler, dildeki ek-kök ilişkilerini işlerken bazen istisnai veya yanıltıcı kalıplar üretirler. Örneğin, 'enthusiasm' (coşku) kelimesinden '-ism' ekinin bir fiil türetme eki olduğu yanılgısıyla 'enthuse' fiilinin türetilmesi bu duruma tipik bir örnektir. Beynin dil işlemleme mekanizmaları, sıklıkla geriye dönük analojik çıkarımlar yaparak kurallı morfolojik formlar yaratma eğilimindedir. Bu durum, dil ediniminde ve anlık üretimde kural genellemesinin bilişsel bir yansımasıdır.
Etimoloji
İngilizce 'back' (geri) ve 'formation' (oluşum, yapılandırma) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; 1889 yılında sözlükbilimci James Murray tarafından literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Kısaltma (clipping) ve halk etimolojisi (folk etymology); kırpma kelimenin sadece boyutsal olarak kısaltılmasıdır, geri türetme ise morfopolitik olarak yanlış bir varsayımla yeni bir kelime sınıfı yaratır.