Farklılıklar Psikolojisi
Differential Psychology
Tanım
Bireyler ve topluluklar arasındaki psikolojik niteliklerin doğasını, boyutlarını, kökenlerini ve sonuçlarını inceleyen, aynı zamanda bu varyasyonların ölçüm yöntemlerini geliştiren disiplindir.
Örnek Vaka / Uygulama
İşe alım sürecinde kullanılan çok boyutlu kişilik envanterleri ve genel zepse (IQ) testleri, adayların popülasyon normlarına göre nerede konumlandığını belirlemek için farklılıklar psikolojisinin sağladığı taksonomik modelleri ve standartlaştırılmış puanlama yöntemlerini kullanır.
Derin Analiz
Farklılıklar psikolojisi, genel psikolojinin evrensel yasalar arayışından farklı olarak, bireyler arası varyansın (varyans analizinin temelleri) kaynağına odaklanır. Zekâ, kişilik özellikleri, motivasyon ve yetenek gibi alanlardaki sapmaları, kalıtım (genetik) ve çevre etkileşimi (epigenetik) bağlamında inceler. Francis Galton ve James McKeen Cattell'in öncülük ettiği bu alan, psikometri ve psikolojik test geliştirme süreçlerinin metodolojik temelini oluşturur. Nomotetik yaklaşımın aksine, bireyin benzersiz örüntüsünü istatistiksel ve ampirik yöntemlerle sınıflandırmayı amaçlar.
Etimoloji
Latince 'differentia' (farklılık, ayrım, -dis 'ayrı' + ferre 'taşımak') ve Yunanca 'psyche' (ruh, zihin) ile 'logia' (çalışma, bilim) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kişilik psikolojisi ile sıklıkla karıştırılır; ancak kişilik psikolojisi bireyin içsel tutarlılığına ve dinamiklerine odaklanırken, farklılıklar psikolojisi bireyler arası varyasyonun geneline ve bunun ölçümüne odaklanır. Deneysel psikoloji ise evrensel süreçleri incelerken, bu alan bireyler arası sapmaları merkeze alır.