Karartma Etkisi
Dimming Effect
Tanım
Parlak bir ışık kaynağının, aynı sahnede yer alan daha sönük unsurların algılanan parlaklığını, ışık kaynağının yokluğundaki durumuna kıyasla baskılayarak daha soluk görünmesine neden olan görsel algı olgusudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlık bir odada telefon ekranına bakan bir bireyin, odadaki zayıf nesneleri ekran ışığı açıkken kapalı olduğundakine nazaran neredeyse hiç fark edememesi veya arka plan karartıldığında art görüntünün (afterimage) aniden çok daha parlak algılanması bu etkinin laboratuvar ve günlük yaşamdaki tezahürüdür.
Derin Analiz
Görsel algı ve psikofizik bağlamında karartma etkisi, insan retinasındaki fotoreseptörlerin ve merkezi sinir sistemindeki lateral inhibisyon (yandaki hücrelerin birbirini baskılaması) mekanizmalarının işleyişiyle doğrudan ilişkilidir. Retinal gangliyon hücreleri ve kortikal nöronlar, uyarıcının mutlak şiddetinden ziyade kontrast gradyanlarına duyarlıdır. Sahneye güçlü bir ışık eklendiğinde, reseptör alanlarındaki adaptasyon seviyesi değişir ve düşük kontrastlı, zayıf ışıklı unsurların sinirsel temsili zayıflar. Bu durum, duyu sistemimizin çevresel uyarıcılara dinamik olarak uyum sağlama kapasitesinin bir yansımasıdır.
Etimoloji
İngilizce 'dim' (soluklaşmak, ışığı azaltmak) kökünden türetilen 'dimming' (karartma) ve 'effect' (etki, netice) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Işık adaptasyonu (light adaptation) ve kontrast maskeleme (contrast masking) kavramlarıyla sıklıkla karıştırılır. Maskeleme genellikle eşzamanlı uzamsal frekans çakışmalarını kapsarken, karartma etkisi doğrudan fotometrik parlaklık oranlarının öznel algı üzerindeki baskılayıcı neticesine odaklanır.