Merkezi Sınırlı Kapasite
Central Limited Capacity
Tanım
Bilişsel sistemin belirli bir anda işleyebileceği, dikkat edebileceği veya farkında olabileceği bilgi miktarının doğası gereği kısıtlı olması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun trafikte araç kullanan bir sürücünün, aynı anda hem karmaşık bir matematik problemi çözmeye çalışması hem de yol üzerindeki beklenmedik yayaları fark etmeye çalışması sırasında kognitif kapasitenin dolması ve tepki süresinin belirgin şekilde yavaşlaması.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve insan faktörleri mühendisliğinde merkezi sınırlı kapasite, insan zihninin aynı anda yürütebileceği zihinsel operasyonların üst sınırını ifade eder. İşleyen bellek (working memory) ve seçici dikkat modellerinin temel taşıdır. Yenilikçi, rastgele sunulan veya yüksek tempolu uyarıcılarla karşılaşıldığında bu sınır daha da daralır. Çift görev (dual-task) baskısı altında sistemin performans düşüşü kaçınılmazdır. Ancak bu biyolojik darboğaz; kümeleme (chunking), uzun süreli bellek şemalarının aktivasyonu veya otomasyon süreçleri sayesinde aşılabilir veya optimize edilebilir.
Etimoloji
Latince 'centralis' (merkeze ait) + 'limitare' (sınırlandırmak) ve 'capacitas' (alabilme gücü, hacim) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Seçici dikkat (selective attention) ile sıklıkla karıştırılır; seçici dikkat uyarıcılardan birini seçme mekanizmasıyken, merkezi sınırlı kapasite bu işleme biriminin hacimsel üst sınırını tanımlar.