Donders Yöntemi
Donders’s Method
Tanım
Zihinsel işlem evrelerinin süresini, ardışık reaksiyon zamanı görevleri arasındaki zaman farkını çıkararak hesaplamayı amaçlayan kronometrik analiz yaklaşımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir laboratuvar deneyinde katılımcıdan Görev A'da sadece kırmızı ışık yandığında sağ tuşa basması istenir (Basit Reaksiyon). Görev B'de ise kırmızı ışıkta sağ tuşa, mavi ışıkta sol tuşa basması istenir (Seçim Zamanı). Görev B'nin ortalama reaksiyon süresinden Görev A'nın süresi çıkarıldığında elde edilen milisaniyelik değer, beynin 'uyarıcıyı ayırt etme ve doğru tepkiyi seçme' evresinin ne kadar sürdüğünü gösterir.
Derin Analiz
Bilişsel psikolojinin ve zihinsel kronometrinin temel taşlarından biri olan bu yöntem, karmaşık bilişsel süreçlerin tekil bileşenlerine ayrılabileceği varsayımına dayanır. Donders, zihinsel işlemlerin doğrudan gözlenemese de, bir göreve eklenen her yeni bilişsel basamağın (örneğin uyarıcı ayrımı veya tepki seçimi) reaksiyon süresine eklediği milisaniyelik gecikmeler yoluyla dolaylı olarak ölçülebileceğini öne sürmüştür. Çıkarma mantığı (subtraction method), basit reaksiyon zamanı ile seçimli reaksiyon zamanı arasındaki farkın, karar verme evresinin süresini vereceği varsayımına dayanır. Modern nörogörüntüleme ve bilişsel sinirbilimdeki çıkarma mantığının (subtraction logic) tarihteki ilk nicel öncülüdür; ancak bu yaklaşım, zihinsel evrelerin birbirini ardışık ve bağımsız olarak izlediği varsayımı nedeniyle daha sonra bilişsel mimari modelleri tarafından eleştirilmiş ve geliştirilmiştir.
Etimoloji
Hollandalı fizyolog Franciscus Cornelis Donders'in soyadından ve İngilizce 'method' (yöntem/metot) kelimesinden türetilmiştir. Tarihsel kökeni 19. yüzyıl psikofizyolojisine dayanır.
Karıştırmayın
Kronometrik analiz ile sıklıkla karıştırılır; kronometrik analiz daha geniş bir şemsiye terim olup reaksiyon zamanı verilerinin tüm analiz süreçlerini kapsarken, Donders yöntemi spesifik olarak evrelerin birbirinden çıkarılması mantığına odaklanır.