Veri Odaklı İşleme
Data-driven Processing
Tanım
Algısal girdilerin duyu organlarından başlayarak daha yüksek bilişsel merkezlere doğru, önsel beklentilerden bağımsız bir şekilde ilerlediği süreçtir.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlıkta yürürken önünüze aniden fırlayan parlak ve kıvrık bir cismi, henüz yılan olup olmadığını zihinsel olarak 'tahmin etmeden' önce, retinaya düşen ışık dalgalarının oluşturduğu şekil ve kontrast verileriyle ham bir biçimde algılamanız veri odaklı işlemedir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve nörobilimde veri odaklı işleme, çevresel uyarıcıların retina, koklea veya somatosensoriyel reseptörler gibi duyusal yüzeylere çarpmasıyla başlar ve kortikal işleme istasyonlarına (örneğin birincil görsel korteks) doğru yukarı tırmanan bir mimari izler. Bu mekanizma, zihnin daha önceki deneyimlerini, şemalarını veya bağlamsal beklentilerini (üst düzey bilişi) hesaba katmadan, doğrudan fiziksel uyarıcının özellikleriyle (renk kontrastı, akustik frekans, kenar tespiti) çalışır. Ekosistemdeki ani bir tehdidin veya beklenmeyen bir görsel uyarıcının ilk anındaki algısal yakalanışındadominant rol oynar.
Etimoloji
İngilizce 'data' (Latince 'datum', verilen/sunulan şey) ve 'drive' (sürmek, yönlendirmek) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; bilişsel bilimlerde bilgiyolu kavramını ifade eder.
Karıştırmayın
Kavram en çok 'kavram odaklı işleme' (top-down processing) ile karıştırılır; ayırt edici fark, veri odaklı işlemede girdinin duyulardan beyne (aşağıdan yukarıya) gitmesi, kavram odaklı işlemede ise hafıza ve beklentilerin algıyı şekillendirmesi (yukarıdan aşağıya)dır.