Kontrol Süreçleri
Control Processes
Tanım
Bilgi işleme sisteminde verinin akışını, kodlanmasını, depolanmasını ve geri çağrılmasını organize eden bilişsel mekanizmalar.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir öğrencinin sınavda zor bir formülü hatırlamaya çalışırken zihninde bilgiyi kategorize etmesi, alt başlıklar halinde yinelemesi ve çeldirici bilgileri aktif olarak bastırması bir kontrol süreci uygulamasıdır.
Derin Analiz
Bilişsel psikolojide ve Atkinson-Shiffrin bellek modelinde kontrol süreçleri; duyusal kayıt, kısa süreli bellek (KSB) ve uzun süreli bellek (USB) arasındaki bilgi transferini yönlendiren aktif, iradi veya yarı otomatik stratejileri kapsar. Dikkat, yineleme (rehearsal), kodlama stratejileri ve geri çağrılma aramaları bu mekanizmanın temel bileşenleridir. Bilişsel esneklik ve işleyen belleğin kapasite sınırlarıyla doğrudan ilişkilidir; çevresel uyarıcılara karşı tepki inhibisyonunu ve amaca yönelik davranışların sürdürülmesini sağlar.
Etimoloji
Latince 'contra-' (karşı) + 'rotulus' (tekerlek, kayıt defteri) kelimelerinden türeyen 'kontrol' ile Latince 'procedere' (ilerlemek, geçmek) fiilinden gelen 'süreç' kelimelerinin birleşimi.
Karıştırmayın
Yürütücü işlevler (Executive functions) ile sıklıkla karıştırılır; yürütücü işlevler daha çok prefrontal korteks tabanlı genel üst düzey kontrol mekanizmalarını kapsarken, kontrol süreçleri özellikle bellek sistemlerindeki bilgi akışının yönetimine odaklanır.