Kriptestezi
Cryptesthesia (cryptaesthesia)
Tanım
Bilinen hiçbir duyusal uyaranla açıklanamayan durugörü, duruişiti, telepati veya diğer duyularötesi algı biçimlerini tanımlayan tarihi bir klinik ve parapsikolojik terim.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik görüşmeye gelen bir danışanın, doktorunun odaya girmeden önce hangi dosyayı eline alacağını 'gizli bir duyu' aracılığıyla bildiğini iddia etmesi ve bu durumu normal dışı bir algı yeteneği olarak açıklaması kriptestezi bağlamında ele alınır.
Derin Analiz
Kriptestezi, deneysel psikoloji ve bilişsel bilimler literatüründe, ampirik olarak kanıtlanamamış ve metodolojik replikasyon krizleriyle düşüşe geçmiş parapsikolojik bir olgu olarak sınıflandırılır. Charles Richet tarafından ortaya atılan bu kavram, bireyin çevresel uyarıcılara maruz kalmaksızın bilgi edinme iddiasını inceler. Nörobiyolojik ve bilişsel perspektiften bakıldığında, bu tür algısal deneyimler genellikle apofeni (anlamsız veriler arasında örüntü kurma), kriptomnezi (unutulmuş anıların bilinç dışı çağrışımı), algısal yanılsamalar veya dissosiyatif süreçlerin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Modern klinik psikolojide bu ifadelere sahip hastalar değerlendirilirken, duyusal işlemleme bozuklukları, prodromal psikotik belirtiler veya gerçeklik test etme yetisinin bozulduğu durumlar ayırt edici tanı kapsamında titizlikle incelenir.
Etimoloji
Yunanca 'kryptos' (gizli, saklı) ve 'aisthesis' (duyu, algı, hissetme) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; kelime anlamı 'gizli duyu' veya 'saklı algı'dır.
Karıştırmayın
Duyularötesi algı (ESP) genel bir üst kategoridir; kriptestezi ise daha çok bilinmeyen bir yolla edinildiği iddia edilen özel algısal içerikleri hedefler. Gerçeklik testinin bozulduğu sanrısal algılardan temel farkı, tarihsel olarak parapsikolojik bir yetenek iddiası barındırmasıdır.