Farklılaşma-farklılaşmama Hipotezi
Differentiation–dedifferentiation Hypothesis
Tanım
Zekânın çocuklukta genel bir faktörden özel yeteneklere doğru farklılaştığını, ileri yaşlarda (65 yaş üstü) ise akışkan zekânın azalmasıyla yeniden tek bir genel faktör altında farklılaşmama eğilimi gösterdiğini öne süren gelişimsel model.
Örnek Vaka / Uygulama
8 yaşındaki bir çocukta sözel beceriler ile mekânsal-görsel beceriler birbirinden bağımsız olarak hızla gelişebilirken (farklılaşma), 75 yaşındaki bir bireyde yapılan nöropsikolojik test bataryalarında (WAIS vb.) bellek, işlemleme hızı ve akıl yürütme skorlarının yaşla birlikte eş zamanlı ve benzer bir düşüş eğilimi göstererek tek bir ortak bilişsel performans faktörüne indirgendiği gözlemlenmiştir (farklılaşmama).
Derin Analiz
Bu hipotez, yaşam boyu bilişsel gelişim ve gerileme dinamiklerini açıklayan iki tamamlayıcı süreci ele alır. İlk olarak Henry E. Garrett (1938), çocukluk döneminde zekânın genel bir yetenek olarak başlayıp yaşla birlikte bağımsız ancak ilişkili alt yeteneklere ayrıştığını (farklılaşma) savunmuştur. Benjamin Balinsky (1941) ise bu sürece yaşlılık evresini ekleyerek, 65 yaş sonrasında akışkan zekâdaki gerilemeye paralel olarak, çocuklukta ayrışan bu bilişsel yetilerin yeniden birbirleriyle yüksek düzeyde korelasyon göstermeye başladığını ve tek bir genel zekâ faktörüne doğru evrildiğini (farklılaşmama) öne sürmüştür. Nörobiyolojik düzeyde bu durum, sinaptik budanma, gri madde kaybı ve yaşlılıkta beyin ağları arasındaki entegrasyonun (varsayılan durum ağı ve yürütücü işlev ağları esnekliğinin) azalmasıyla doğrudan ilişkilendirilir.
Etimoloji
Latince 'differentia' (fark, ayrım) ve 'de-' (tersine çevirme, uzaklaşma) eklerinin birleşiminden türetilmiştir; bilişsel yetilerin yaşam boyu yapısal değişim süreçlerini ifade eder.
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
G Faktörü
G Faktörü
G
Bireylerin farklı zछalarda ve bilişsel testlerde gösterdikleri performansların altında yatan ortak ve genel zeka varyansını temsil eden psikometrik sembol.
İncele
Bilişsel Yaşlanma
Bilişsel Yaşlanma
Cognitive Aging
Yaşam boyu devam eden süreçte dikkat, bellek ve karar verme gibi bilişsel yetilerde ortaya çıkan yaşa bağlı değişimlerdir.
İncele