Dikkatsel Göz Kırpma
Attentional Blink
Tanım
Hızlı seri görsel sunumda, ilk hedef uyaranın işlenmesini takiben 200 ila 500 milisaniye içinde sunulan ikinci bir hedefi fark etme becerisindeki geçici yetersizlik.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir katılımcıya ekranda saniyede yaklaşık 10-15 öğe hızla akan harf ve rakam dizileri gösterilir. Katılımcıdan önce siyah renkli bir harfi (T1), ardından dizinin devamında gelen 'X' harfini (T2) bulması istenir. Eğer T2, T1'den yaklaşık 300 milisaniye sonra belirirse, katılımcılar genellikle T1'i doğru bildikleri hâlde T2'yi tamamen kaçırırlar; sanki o an gözlerini kırpıp uyaranı atlamış gibi davranırlar.
Derin Analiz
Dikkatsel göz kırpma (DGK), insan beyninin sınırlı bilişsel işlem kapasitesinin ve dikkat kaynaklarının dağılımının incelenmesinde kullanılan temel bir bilişsel paradigma aracıdır. Hızlı Seri Görsel Sunum (RSVP) görevleriyle ölçülür. Bu mekanizma, ilk hedef uyaranın (T1) çalışma belleğine kodlanması ve konsolide edilmesi sürecinde, merkezi dikkat mekanizmalarının geçici olarak meşgul olmasından kaynaklanır. Periyodik bir duyusal körlük olmayıp, tamamen üst düzey dikkatsel kapasitenin darboğazından (bottleneck) ileri gelir. Nörogörüntüleme çalışmaları, bu süreçte frontoparietal dikkat ağının ve posterior parietal korteksin yoğun aktivasyonunu göstermekte; T1 işlenirken kaynakların tükenmesi nedeniyle T2'ye ait sinyallerin kortikal derinlemesine işlemesinin sekteye uğradığını ortaya koymaktadır.
Etimoloji
İngilizce 'attention' (latince *attentio* - yönelme, odaklanma) ve 'blink' (göz kırpma, anlık kapanma) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Bilişsel psikoloji literatürüne Raymond, Shapiro ve Arnell (1992) tarafından kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Değişim körlüğü (change blindness) ve dikkatsizlik körlüğü (inattentional blindness) ile sıklıkla karıştırılır. Değişim körlüğü, görsel sahnelerdeki büyük değişikliklerin gözden kaçırılmasıdır; dikkatsizlik körlüğü ise dikkat başka bir yere odaklandığı için beklenmedik bir nesnenin fark edilmemesidir. Dikkatsel göz kırpma ise ardışık ve hızlı bir zaman diliminde, dikkat kaynaklarının tükenmesine bağlı anlık bir işleme kısıtlılığıdır.