Çapalama Yanlılığı
Anchoring Bias
Tanım
Belirsizlik altında karar verirken veya sayısal tahminler yürütürken, ilk edinilen bilgiye (çapa) aşırı ağırlık verilmesi ve sonraki bilgilerin bu çapaya göre yetersiz düzeyde düzeltilmesi eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
İkinci el bir araba satıcısının, piyasa değeri 300.000 TL olan bir araç için ilk başta 450.000 TL fiyat çekmesi durumunda, potansiyel alıcının zihninde '450.000 TL' bir çapa oluşturur. Satıcı fiyatı 380.000 TL'ye indirdiğinde, alıcı bu rakamı büyük bir indirim ve avantaj olarak algılar; oysa gerçek piyasa değerinin hâlâ üzerindedir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve karar alma teorilerinde, insan zihninin sınırlı bilişsel kapasitesini optimize etmek için kullandığı sezgisel (heuristic) mekanizmaların bir sonucudur. Daniel Kahneman ve Amos Tversky'nin öncülük ettiği çalışmalar, bireylerin niceliksel tahminlerde bulunurken ilk sunulan rakamı bir referans noktası (çapa) olarak aldığını ve bu noktadan uzaklaşırken ayarlama mekanizmasının matematiksel veya mantıksal olarak yetersiz kaldığını kanıtlamıştır. Bu süreç, prefrontal korteks ve parietal lob arasındaki bilgi işleme dinamiklerinde, ilk uyarıcının oluşturduğu nöral izlerin sonraki verilerin işlenmesini domine etmesiyle tetiklenir.
Etimoloji
İngilizce 'anchor' (gemi çapa demirlemek) kelimesinden türetilmiştir; bilişsel süreçlerde zihnin belirli bir başlangıç değerine sabitlenmesini ifade eder.
Karıştırmayın
Erişilebilirlik yanlılığı (availability heuristic) ile karıştırılabilir; erişilebilirlik zihne kolay gelen bilgilerin sıklığına dayanırken, çapalama doğrudan kronolojik olarak ilk alınan sayısal veya kavramsal veriye bağımlılıktır.