Uyarlanabilir Sistem
Adaptive System
Tanım
Kullanıcının özelliklerine, sistemin durumuna veya çevresel koşullara göre bilgi sunumunu, arayüz tasarımını ya da çıktısını dinamik olarak değiştirebilen etkileşimli yapı.
Örnek Vaka / Uygulama
Karmaşık bir uçuş simülatöründe, pilotun stres seviyesi ve tepki süresi biyometrik sensörlerle takip edilir; pilotun bilişsel yükü kritik eşiği aştığında, sistem acil olmayan uyarıları bastırır ve arayüzü sadeleştirerek sadece hayati bilgileri öne çıkarır.
Derin Analiz
Bilişsel ergonomi, insan-bilgisayar etkileşimi ve bilişsel mühendislik ekseninde incelenen uyarlanabilir sistemler, insan bilişinin sınırlılıklarını (örneğin çalışma belleği kapasitesi, dikkatin seçiciliği) minimize etmek üzere tasarlanmıştır. Bu sistemler, geri bildirim döngüleri (feedback loops) aracılığıyla çevresel girdileri işler ve homeostatik bir denge kurarak çıktıyı optimize eder. Bilişsel yük teorisi çerçevesinde, kullanıcının o anki performansını ve bilişsel durumunu izleyerek arayüz karmaşıklığını azaltır veya bilgi akışını kullanıcının anlama hızına göre yeniden yapılandırır.
Etimoloji
Latince 'adaptare' (uyarlamak, uydurmak) fiilinden türetilen 'adaptivus' ve Yunanca 'systema' (bir araya getirilmiş bütün, düzen) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Uyarlanabilir sistemler (adaptive systems) genellikle kullanıcı müdahalesiyle özelleştirilen 'ayarlanabilir sistemler' (adjustable systems) ile karıştırılır; ayırt edici nokta, uyarlanabilir sistemlerin kullanıcı talebi olmaksızın çevresel veriye dayanarak otomatik ve otonom değişiklik yapmasıdır.