Koşullu Ayırt Etme
Conditional Discrimination
Tanım
Bir uyarıcının varlığında gösterilen tepkinin pekiştirilmesinin, başka uyarıcıların da eşzamanlı veya ardışık olarak varlığına bağlı olduğu karmaşık bir öğrenme sürecidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir dilsel rehabilitasyon seansında uzmana 'Kırmızı kalemi göster' yönergesi verildiğinde çocuk kırmızı kalemi seçerse pekiştirilir; ancak yönerge 'Mavi kalemi göster' olarak değiştirildiğinde kırmızı kaleme verilen tepki söndürülür ve mavi kaleme verilen tepki pekiştirilir. Burada doğru tepki, çevresel bağlama (yönergeye) göre koşullu olarak değişiklik gösterir.
Derin Analiz
Davranışçı psikoloji ve edimsel koşullama çerçevesinde koşullu ayırt etme, organizmanın basit bir ikili uyarıcı-tepki ilişkisinin ötesine geçerek bağlamsal ipuçlarını işleme kapasitesini inceler. Temelde 'dört terimli kontingens' (four-term contingency) yapısını barındırır: Ayırt edici uyarıcı, bağlamsal uyarıcı, davranış ve pekiştireç. Örneğin, 'örneğe eşleme' (matching-to-sample) protokollerinde bireyin doğru eşleşmeyi bulması, yalnızca önünde duran seçeneklere değil, aynı zamanda örnek olarak sunulan referans uyarıcının ne olduğuna bağlıdır. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, prefrontal korteks ile hipokampal devrelerin ortak işlev gören kortiko-striatal ağlar üzerinden bağlamsal esneklik ve kural öğrenmeyi kodlamasını gerektirir.
Etimoloji
Latince 'condicio' (anlaşma, şart) ve 'discriminatio' (ayırt etme, ayrı tutma) sözcüklerinin bileşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Basit ayırt etme (simple discrimination) ile karıştırılır; basit ayırt etmede pekiştirme tek bir uyarıcının varlığına bağlıyken, koşullu ayırt etmede pekiştirme koşulu başka bir uyarıcının varlığına göre değişir.