Biyolojik Olarak İkincil Yetenek
Biologically Secondary Ability
Tanım
Okuma ve yazma gibi, evrimsel süreçte doğrudan hayatta kalma baskısıyla şekillenmemiş, aksine biyolojik olarak birincil yeteneklerin kültürel araçlarla genişletilmesiyle sonradan kazanılan beceriler.
Örnek Vaka / Uygulama
Yedi yaşında bir çocuğun okuma yazma öğrenme süreci tam olarak biyolojik olarak ikincil bir yeteneğin kazanılmasıdır. Konuşma (biyolojik olarak birincil) kendiliğinden gelişirken, yazılı sembolleri seslere dönüştürmek ve anlamlandırmak (okuma); öğretmen yönlendirmesi, ev ödevi, dışsal pekiştireçler ve uzun süreli pratik gerektiren kültürel bir yüktür.
Derin Analiz
Evrimsel psikolog David C. Geary'nin bilişsel mimari sınıflandırmasında, insan zihninin adaptasyon geçmişi iki temel kategoriye ayrılır: Biyolojik olarak birincil yetenekler (dil edinimi, yüz tanıma, temel uzamsal farkındalık) doğal seçilim yoluyla genetik olarak kodlanmışken; ikincil yetenekler, bu birincil modüllerin üzerine inşa edilen kültürel invention (kültürel icat) niteliğindeki becerilerdir. Okuma, matematiksel hesaplama veya resmi bilimsel analizler bu gruba girer. Bu yeteneklerin kazanılması ontogenetik süreçte otomatizm göstermez; aksine yoğun bilişsel çaba, formal eğitim, dışsal motivasyon ve sürekli tekrar gerektirir. Beyin, bu tür kültürel ürünleri işlemek için özelleşmiş kalıtsal bir devreye sahip değildir; bunun yerine nöral geri dönüşüm (neuronal recycling) mekanizmasıyla mevcut evrimsel yapıları (örneğin görsel kelime dağarcığı için ventral görsel akışı) yeniden işlevselleştirir.
Etimoloji
Latince 'biologia' [yaşam bilimi] + Yunanca 'bios' [yaşam] ve 'logos' [bilim] sözcüklerinin birleşimi ile İngilizce 'secondary' [ikincil, türetilmiş] kelimesinin evrimsel psikoloji bağlamında yeniden yapılandırılması.
Karıştırmayın
Biyolojik olarak birincil yetenekler (çocukların çaba sarf etmeden edindiği dil veya motor beceriler) ile sıklıkla karıştırılır. Temel ayırt edici fark, birincil becerilerin evrimsel adaptasyon ürünü olup kendiliğinden gelişmesi, ikincil becerilerin ise kültürel aktarım ve bilinçli çaba zorunluluğudur.