Eylem Sürçmesi
Action Slip
Tanım
Bilişsel bir dikkat kaybı veya otomasyon hatası nedeniyle, niyet edilen eylemin sapmaya uğrayarak farklı ve istenmeyen bir davranışla sonuçlanması.
Örnek Vaka / Uygulama
Sabah işe gitmek üzere aceleyle evden çıkan bir kişinin, elindeki arabanın anahtarını kapı kilidine sokmak yerine yanlışlıkla ev anahtarlarının asıldığı panodaki anahtarla açmaya çalışması veya çayı şekere batırmak yerine şekeri fincana değil doğrudan masadaki açık çöp kutusuna atması birer eylem sürçmesidir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve nöroloji bağlamında eylem sürçmeleri, rutin veya otomatize edilmiş motor planların yürütülmesi sırasında prefrontal korteksin üst düzey denetim mekanizmalarındaki anlık ketleme başarısızlıklarıyla ortaya çıkar. Birey bilinçli olarak belirli bir hedefi (örneğin gözlüğü masaya koymak) amaçlasa da, bazal ganglionlar tarafından yönetilen motor şemalar ve proaktif bellek kalıpları (örneğin mutfağa girildiğinde nesneleri dolaba kaldırma rutini) yürütücü işlevlerin baskısını aşarak hatalı bir çıktının (gözlüğü buzdolabına koymak) gerçekleşmesine yol açar. Bu hatalar patolojik bir nörolojik bozukluğun göstergesi olmaktan ziyade, insan bilişsel mimarisinin sınırlı kaynak yönetimi ve otomatik işleme verimliliğinin kaçınılmaz bir yan ürünüdür.
Etimoloji
İngilizce 'action' (eylem, Latince *actio*) ve 'slip' (kayma, hata yapma, Germen kökenli *slippen*) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Freudyen sürçme (dil sürçmesi) ile sıklıkla karıştırılır; ancak Freudyen sürçmeler bilinçdışı dürtülerin veya bastırılmış arzuların açığa çıkması olarak yorumlanırken, eylem sürçmeleri tamamen dikkat eksikliği ve motor otomasyon çakışmalarından kaynaklanan bilişsel hatalardır.