Beklenti Şeması
Anticipatory Schema
Tanım
Algısal döngü hipotezinde, bir organizmanın belirli bir durumdaki beklentilerini şekillendiren, algısını yönlendiren ve nihayetinde keşif ve eylemini organize eden yapılandırılmış bilgi kalıbıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Yabancı bir ülkedeki hastaneye giden bir birey, zihnindeki 'hastane şeması' (beklenti şeması) sayesinde resepsiyon bankosunu, bekleme koltuklarını ve hemşire masasını nerede bulacağını bilir. Bu şema, hastanın etrafı tara-ma ve bilgi arama davranışlarını doğrudan yönlendirerek binada kaybolmasını engeller.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve algısal döngü kuramı bağlamında beklenti şeması, bireyin çevresinden alacağı duyusal girdileri seçme, işleme ve yorumlama süreçlerini aktif olarak yapılandıran bir ön anlama (preunderstanding) çerçevesidir. Ulric Neisser'in algısal döngü modeline dayanan bu yapı, zihnin pasif bir alıcı olmadığını, aksine dış dünyayı aktif bir keşif süreciyle aradığını gösterir. Şema, bireyin belirli türdeki bilgileri almaya hazırlanmasını sağlayarak algısal dikkati odaklar, çevresel ipuçlarını filtreler ve göz hareketleri ya da motor eylemler gibi keşif davranışlarını yönlendirir. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreç üst düzey prefrontal kortikal beklentilerin duyusal kortekslerdeki beklenti tabanlı kodlamayı (predictive coding) modüle etmesiyle gerçekleşir.
Etimoloji
Latince 'anticipare' (önceden almak, öngörmek; ante [önce] + capere [almak]) ve Yunanca 'skhema' (biçim, şekil, yapı) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genel bilişsel şemalar (genellikle anısal veya anlamsal bellekteki durağan bilgi ağlarıdır; beklenti şeması ise aktif algı döngüsünü ve anlık keşfi yönlendirme işlevine odaklanır).