Kontrollü Çağrışım
Controlled Association
Tanım
Katılımcının yanıtlarının belirli yönergelere veya kısıtlamalara göre uyarıcıyla ilişkilendirilmesini zorunlu kılan deneysel teknik.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bellek ve dil laboratuvarı deneyinde, ekranda beliren 'sıcak' kelimesine karşı denekten serbestçe akla gelen ilk kelimeyi değil, mutlak surette zıt anlamlısı olan 'soğuk' kelimesini en kısa sürede söylemesi istenir. Deneklerin bu kısıtlama altındaki gecikme süreleri (reaksiyon zamanı), bilişsel kontrol maliyetini hesaplamada kullanılır.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve deneysel metodolojide kontrollü çağrışım, serbest çağrışımın aksine zihinsel süreçlere dışsal bir filtre veya kural dayatılması esasına dayanır. Uyarıcı kelimenin sunulmasının ardından bireyden rastgele bir kelime üretmesi değil; eş anlamlı, zıt anlamlı, üst kavram veya belirli bir kategorideki bir öğeyi seçmesi beklenir. Bu yöntem, bilişsel esneklik, tepki süresi, sözcük dağarcığı erişimi ve yürütücü işlevlerin (özellikle inhibisyon ve mental set shifting) nöral tabanlarını incelemek için güçlü bir ölçüm aracıdır.
Etimoloji
Latince 'contra-' (karşı, denetim altında) + 'rotulus' (çark, liste) kökünden gelen 'control' ile Latince 'associare' (birlikte joining, bağlamak) fiilinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Serbest çağrışım (free association) ile karıştırılır; serbest çağrışımda herhangi bir kısıtlama yokken, kontrollü çağrışımda katı kurallar ve yönlendirici kısıtlamalar mevcuttur.