Bilişsel Bilinçdışı
Cognitive Unconscious
Tanım
Bireyin doğrudan bildirimde bulunamadığı; örtük algılar, bellek izleri ve otomatik düşünce süreçlerini içeren zihinsel mekanizmalar bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Klavyede yazarken parmakların harflerin yerini bilinçli olarak düşünmeden hızla hareket ettirmesi veya bisiklete binerken kullanılan motor becerilerin sergilenmesi bilişsel bilinçdışının işleyişine somut birer örnektir.
Derin Analiz
John F. Kihlstrom tarafından literatüre kazandırılan bu kavram, psikanalitik dinamik bilinçdışından keskin bir biçimde ayrılır. Dinamik bilinçdışı anksiyete, utanç veya suçluluk gibi duygulardan kaçınmak amacıyla sansürlenen materyalleri barındırırken; bilişsel bilinçdışı, tamamen bilgi işleme kuramı çerçevesinde şekillenir. Alışkanlıklar, motor beceri kontrolü, dilbilgisi kurallarının sezgisel çıkarımı ve nörolojik hasar sonrasında bile varlığını koruyan örtük bilgileri kapsar. Bilgi işlemleme süreçlerinin çok büyük bir kısmının farkındalık eşiğinin altında, otomatize edilmiş modüller aracılığıyla gerçekleştiğini ampirik olarak ortaya koyar.
Etimoloji
Latince 'cognoscere' (bilmek, kavramak) kökünden türetilen 'cognitive' ile Latincede 'bilinçli' anlamına gelen 'conscius' sözcüğünün olumsuz ekiyle türetilen 'unconscious' kelimelerinin birleşimi.
Karıştırmayın
Psikanalitik dinamik bilinçdışı ile sıklıkla karıştırılır. Dinamik bilinçdışı baskılanmış çatışmaları ve dürtüleri barındırırken, bilişsel bilinçdışı bilişsel operasyonların otomatize ve rapor edilemez boyutuna odaklanır.