Örtük Bellek
İmplicit Memory
Tanım
Geçmişteki deneyimlerin, bilinçli bir hatırlama çabası veya farkındalık olmaksızın davranışları ve performansları dolaylı olarak etkilediği uzun süreli bellek türü.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir amnezi hastasına bisiklet sürmeyi öğretip ertesi gün 'Daha önce bisiklet sürdünüz mü?' diye sorduğunuzda 'Hayır, hatırlamıyorum' yanıtını alabilirsiniz; ancak hastayı bisiklete bindirdiğinizde kusursuz bir şekilde sürebildiği görülür. Bu, motor becerilerin örtük bellek aracılığıyla bilinçdışı olarak korunduğunu gösterir.
Derin Analiz
Örtük bellek, bilişsel psikoloji ve nörobilimde açık (deklaratif) bellekten farklı bir nöral mimariye dayanır. Peter Graf ve Daniel L. Schacter tarafından 1985 yılında literatüre kazandırılan bu kavram, özellikle bazal ganglionlar, beyincik (serebellum) ve amigdala gibi medial temporal lob dışı yapıların işlevselliğiyle yakından ilişkilidir. Medial temporal lob hasarı olan amnezi hastalarında açık bellek sistemleri çökerken, örtük bellek (örneğin motor beceriler veya hazırlama/priming etkileri) büyük ölçüde korunabilir. Bu durum, insan belleğinin tekil bir monolitik yapı olmadığını, aksine çoklu bellek sistemlerinden oluştuğunu ampirik olarak kanıtlar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Açık bellek (explicit memory) ile en sık karıştırılır; aralarındaki temel fark, açık belleğin bilinçli ve kasıtlı bir hatırlama süreci gerektirmesi, örtük belleğin ise tamamen otomatize ve farkındalık dışı gerçekleşmesidir.