Otomatisite
Automaticity
Tanım
Bir davranış veya zihinsel sürecin, hızlı, zahmetsiz ve açık bir niyet olmaksızın gerçekleştirilebilme kalitesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Manuel vitesli bir araba kullanmayı ilk öğrenen bir birey, vites değiştirirken, debriyajı bırakırken ve aynaları kontrol ederken yoğun bir bilinçli çaba sarf eder ve konuşmakta zorlanır. Ancak binlerce saatlik sürüş deneyiminden sonra bu motor beceri otomatisite kazanır; sürücü müzik dinleyebilir, yol tarifini düşünebilir ve aynı anda sorunsuzca arabayı idare edebilir.
Derin Analiz
Otomatisite, bilişsel süreçlerin ekonomikliğini ve beyin kaynaklarının verimli dağıtımını inceleyen bilişsel psikoloji ve nörobilimin temel yapı taşlarından biridir. Belirli bir beceri veya bilişsel işlem ilk kez öğrenilirken prefrontal korteks ve istemli dikkat ağları yoğun bir şekilde aktive olur; bu evrede süreç kontrollüdür ve yüksek bilişsel yük getirir. Ancak pratik ve tekrar yoluyla aynı nöral devreler miyelinlenir ve sinaptik plastisite devreye girer. Sonuç olarak, işlev daha alt düzey beyin bölgelerine (örneğin bazal gangliya) devredilir. Nörogörüntüleme çalışmaları, tam kazanılmış otomatisite durumunda kortikal aktivitede belirgin bir düşüş gözlendiğini doğrulamaktadır. Bu durum, çalışma belleğinin kapasitesini koruyarak bireyin aynı anda daha karmaşık çevresel uyaranlarla başa çıkabilmesini sağlar.
Etimoloji
Latince 'automaticus' (kendi kendine hareket eden, irade dışı işleyen) kelimesinden türetilmiştir; kökeni Yunanca 'automatos' (Otomat: αὐτόματος - kendi kendine çalışan) sözcüğüne dayanır.
Karıştırmayın
Alışkanlık (habit) kavramıyla sıklıkla karıştırılır; alışkanlık otomatisitenin bir sonucu veya alt kümesi olabilir, ancak otomatisite daha geniş bir bilişsel işleme kalitesini (örneğin okuma eylemi veya sayısal hesaplamalardaki otomatik algı) ifade eder.