Aktivite Kuramı
Activity Theory
Tanım
Sovyet psikolojisinde köklenen, insan zihnini ve davranışını soyut bilişsel süreçler yerine kültürel olarak aracılanmış toplumsal 'aktivite' birimi üzerinden inceleyen eklektik kuramsal yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir üniversite öğrencisinin akademik makale yazma süreci incelenirken; klavyeyi kullanması 'operasyon', kaynakçayı oluşturması bilinçli bir 'eylem', akademik bir topluluğun parçası olarak araştırma üretmesi ise daha geniş bir 'aktivite' sistemi olarak analiz edilir.
Derin Analiz
Kültürel-tarihsel psikoloji geleneğine dayanan bu yaklaşım; Sergey Rubinstein ve Alexei Leont'ev öncülüğünde geliştirilmiş, Lev Vygotsky'nin düşünceleriyle beslenmiştir. Analiz birimi olarak davranışı veya zihinsel durumu soyutlamak yerine, bireyin nesne yönelimli eylemlerini ve bu eylemlerin içinde gerçekleştiği toplumsal-kültürel bağlamı esas alır. Kuram; operasyonlar, eylemler ve aktiviteler olmak üzere üç aşamalı hiyerarşik bir yapı öngörür. Operasyonlar otomatikleşmiş rutinleri (örneğin klavyede tuşa basmak), eylemler bilinçli hedefleri (makale yazmak), aktivite ise tüm bu sistemi güdüleyen geniş sosyal ve kültürel yönelimi temsil eder. Kültürel araçlar, işaretler ve toplumsal etkileşim bu sistemin merkezindedir.
Etimoloji
Latince 'activitas' (faaliyet, etkinlik, eylem) sözcüğünden türetilmiş olup, Yunanca 'theoria' (gözlem, inceleme, akıl yürütme) kökleriyle birleşerek insan eylemlerinin sistemik incelenmesini ifade eder.
Karıştırmayın
Davranışçılık (behaviorism) ile sıklıkla karıştırılır; ancak davranışçılık uyarıcı-tepki bağını ve gözlenebilir davranışı incelerken, aktivite kuramı bilinç, toplumsal bağlam ve nesne yönelimli kültürel eylemi merkeze koyar.