Iraksak Üretim
Divergent Production
Tanım
Tek bir doğru yanıta odaklanmak yerine, belirli bir probleme yönelik çok sayıda özgün, yaratıcı ve farklı çözüm yolu üretebilme bilişsel kapasitesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoloji laboratuvarında katılımcılara 'Elinizde sıradan bir tuğla var, bu nesneyi kaç farklı şekilde kullanabilirsiniz?' sorusunun yöneltildiği bir Test of Creative Thinking (Torrance Yaratıcı Düşünce Testi) uygulamasında, bir katılımcının tuğlayı yalnızca inşaat malzemesi olarak değil, aynı zamanda mini bir sera desteği, ağırlık ölçüm referansı veya soyut bir heykel malzemesi olarak listelemesi ıraksak üretimin net bir göstergesidir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve yaratıcılık literatüründe Guilford’un Zekâ Yapısı (Structure of Intellect) modelinin temel sütunlarından biri olan ıraksak üretim, akışkan zekâ ve yürütücü işlevlerin ortak bir ürünü olarak ortaya çıkar. Standart bilişsel süreçlerin aksine, doğrusal ve kuralcı bir mental rota izlemez; aksine bellek ağlarında esnek tarama, çağrışım zenginliği ve kavramsal esneklik gerektirir. Nörobiyolojik düzeyde, varsayılan durum ağı (default mode network) ile merkezi yürütücü ağ (central executive network) arasındaki alışılagelmedik ve eşzamanlı bir işbirliğiyle karakterizedir. Beyin, geleneksel bağlamları kırarak yeni semantik ve işlevsel ilişkiler kurar.
Etimoloji
Latince 'di-' / 'dis-' (ayrı, farklı yönlere) + 'vergere' (eğilmek, yönelmek) fiilinden türeyen 'divergent' (ıraksayan) ile Latince 'pro-' (ileri) + 'ducere' (çekmek, getirmek) kökünden gelen 'production' (üretim) kelimelerinin birleşimiyle oluşmuştur.
Karıştırmayın
Yakınsak üretim (convergent production) ile sıkça karıştırılır. Yakınsak üretim, veri tabanından tek ve en doğru çözüme ulaşmayı hedeflerken; ıraksak üretim, tek bir noktadan hareketle çok sayıda ve alternatif olasılık üretmeyi amaçlar.