Beklentiye Dayalı Pişmanlık
Anticipatory Regret
Tanım
Bir kararın potansiyel olumsuz sonuçlarının öngörülerek hissedilmesi ve bu durumun anlık karar alma süreçlerini doğrudan yönlendirmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yatırımcının piyasadaki dalgalanmalar nedeniyle, geçmişte yaşadığı zarar anılarının tetiklediği yoğun bir 'yanlış hisse senedi alıp büyük para kaybetme' korkusuyla, yüksek getirili ama riskli bir portföyden tamamen kaçınarak nakitte kalmayı tercih etmesi.
Derin Analiz
Beklentiye dayalı pişmanlık, karar teorisi ve davranışsal ekonomide bireylerin rasyonel fayda maksimizasyonundan sapmasına yol açan kritik bir duygusal simülasyon mekanizmasıdır. Daniel Kahneman ve Amos Tversky'nin Beklenti Teorisi (Prospect Theory) çerçevesinde, kayıptan kaçınma (loss aversion) eğiliminin bilişsel bir öncülü olarak çalışır. Prefrontal korteks ve amigdala arasındaki işlevsel etkileşim, gelecekteki olası bir hatanın veya kaybın yaratacağı duygusal maliyeti şimdiki zaman simülasyonuna dönüştürür. Birey, eylemsizliğin getirdiği pişmanlık ile eylemin getirdiği pişmanlık riskini tartarak genellikle potansiyel acıyı minimize etmeye odaklanan kaçınma davranışı sergiler.
Etimoloji
Latince 'anticipare' (önceden almak, önlemek) ve ortaçağ Latincesi 'regratari' (acı çekmek, pişmanlık duymak) köklerinin birleşimiyle türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yaşantısal pişmanlık (decision regret) ile karıştırılır; yaşantısal pişmanlık karar verildikten ve sonuçlar görüldükten sonra ortaya çıkarken, beklentiye dayalı pişmanlık karar anından ÖNCE deneyimlenen zihinsel bir simülasyondur.
Keşfetmeye Devam Edin
Beklenti Teorisi
Beklenti Teorisi
Expectancy Theory / Prospect Theory
🔹 1. (expectancy theory): Bireylerin belirli bir davranışı sergileme motivasyonunun, o davranışın sonucunda elde edecekleri çıktının cazibesine ve bu sonucun gerçekleşeceğine dair inançlarına bağlı olduğunu savunan bilişsel model. 🔹 2. (prospect theory): Bireylerin risk, belirsizlik, kazanç ve kayıp durumlarında olasılıkları rasyonel olmayan bir biçimde değerlendirdiğini ve kaybetme korkusunun aynı miktardaki kazanç sevincinden psikolojik olarak çok daha baskın olduğunu savunan karar alma teorisidir.
İncele