Yetkinlik Motivasyonu
Competence Motivation
Tanım
Bireyin çevresiyle etkin bir şekilde etkileşime girme, problem çözme ve görevleri yerine getirmede kişisel beceri ve kapasitesini geliştirme yönündeki içsel yönelimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek yetkinlik motivasyonuna sahip bir yazılımcının, kendisine verilmiş zor bir projeyi sadece maaş karşılığı değil, algoritmanın karmaşık yapısını çözmek ve teknik kapasitesini kanıtlamak için mesai saatleri dışında da üzerinde çalışarak ustalıkla tamamlaması ve bu süreçte yaşadığı öz-yeterlilik tatmini.
Derin Analiz
Robert White'ın (1959) 'effectance motivation' (etki güdüsü) kavramına dayanan yetkinlik motivasyonu, insanın dış dünyayı manipüle etme ve anlama çabasının birincil ve içsel bir sürücü olduğunu savunur. Organizma, sadece fizyolojik açlık veya susuzluk gibi eksiklik temelli güdülerle değil; aynı zamanda çevreyi kavrama, kontrol etme ve ustalık (mastery) kazanma arzusuyla hareket eder. Bu süreç, kişinin kendi yeterliliğini deneyimlemesiyle salgılanan nörobiyolojik pekiştireçler ve öz-saygı artışıyla kalıcı hale gelir. Bilişsel ve gelişimsel psikolojide, özerklik ve ilişkisellikle birlikte öz-belirleme kuramının (self-determination theory) temel sütunlarından birini oluşturur.
Etimoloji
Latince 'competentia' (uygunluk, yeterlilik, yetki) sözcüğünden türetilmiş olup, 'movere' (hareket ettirmek, güdülemek) fiilinden gelen motivasyon kavramıyla birleşerek kişinin çevresi üzerinde etki kurma ve beceri geliştirme dürtüsünü ifade eder.
Karıştırmayın
Başarı motivasyonu (achievement motivation) ile sıklıkla karıştırılır; başarı motivasyonu daha çok dışsal standartlar, rekabet ve sosyal onay odaklıyken, yetkinlik motivasyonu görevin kendisine hakim olma, beceri geliştirme ve çevre üzerinde kontrol kurma süreçlerini kapsayan daha içsel bir dinamiktir.