Yetkinlik
Competence
Tanım
Bireyin yaşamı üzerinde kontrol kurabilme, çevresel taleplerle etkili bir şekilde başa çıkabilme ve belirli görevleri yerine getirme kapasitesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik anksiyete bozukluğu nedeniyle işlevselliği düşen bir danışanın, terapide problem çözme becerilerini kazanarak iş yerindeki projeleri bağımsız bir şekilde yönetebilmesi ve günlük yaşam stresörleriyle başa çıkma kapasitesini artırması yetkinlik gelişimine klinik bir örnektir.
Derin Analiz
Yetkinlik kavramı, psikolojide ve bilişsel bilimlerde çok katmanlı bir yapı arz eder. Klinik psikolojide, hastanın yalnızca mevcut koşullara pasif bir şekilde uyum sağlamasını değil, aynı zamanda davranışını ve çevresini aktif olarak dönüştürme iradesini ifade eder. Psikoterapötik süreçlerin temel hedeflerinden biri, bireyin bu öz-yeterlilik ve kontrol algısını güçlendirmektir. Dilbilim ve psikolinguistik bağlamında ise Chomsky'ci gelenekte, bir dilin bilinç dışı kurallar bilgisi (competence) ile bu kuralların fiilen kullanımı (performance) arasındaki keskin ayrımın temelini oluşturur. Bu yönüyle yetkinlik, potansiyel kapasiteyi işaret ederken; performans, bu potansiyelin somut göreve yansıma derecesini temsil eder.
Etimoloji
Latince 'competere' (uygun olmak, denk gelmek, birleşmek) fiilinden türetilmiştir; zamanla 'yetenekli veya ehil olmak' anlamını kazanmıştır.
Karıştırmayın
Performans (performance) ile sıklıkla karıştırılır; yetkinlik bireyin sahip olduğu gizil kapasite ve beceriler bütünüyken, performans bu kapasitenin anlık ve gözlenebilir iş çıktısına dönüşmesidir.