Etkin Dikkat
Active Attention
Tanım
Bireyin bilişsel kaynaklarını bilinçli ve istemli bir çabayla belirli bir uyarıcıya, göreve veya duruma yöneltmesi ve sürdürmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir nöropsikoloji laboratuvarında deneye katılan bir bireyin, çevredeki dikkat dağıtıcı diğer sesleri ve uyaranları bilinçli olarak baskılayıp yalnızca bilgisayar ekranındaki hedef işarete odaklanarak doğru tuşa basma süresini sürdürmesi etkin dikkatin klinik ve deneysel bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Nörobiyolojik düzeyde etkin dikkat, prefrontal korteks, parietal lob ve bazal ganglionları içeren geniş ölçekli bir yürütücü işlevler ağının (Executive Attention Network) eş güdümlü çalışmasını gerektirir. Edilgin dikkatin aksine, dış çevreden gelen uyaranların otomatik yakalanmasından ziyade, hedefe yönelik davranışın sürdürülmesi için içsel motivasyon ve bilişsel kontrol devreye girer. Seçici dikkat, odaklanılmış dikkat ve sürdürülen dikkat alt bileşenleriyle hiyerarşik bir yapı arz eder; bu süreçte anterior singulat korteks (ACC) çelişkili uyarıcıların filtrelenmesinde ve hata denetiminde kritik bir rol üstlenir.
Etimoloji
Latince 'activus' (faal, eylemsel) ve 'attendere' (tendere [uzanmak, yönelmek] kökünden, zihni bir noktaya germek veya yöneltmek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Edilgin dikkat (passive attention) ile sıklıkla karıştırılır; edilgin dikkat dışarıdan gelen ani ve şiddetli bir uyarıcının (örneğin yüksek bir ses veya ani bir ışık patlaması) zihni istemsizce çekmesi durumuyken, etkin dikkat tamamen iradi ve hedefe yöneliktir.