Garipcilik Etkisi
Bizarreness Effect
Tanım
Sıradan veya olağan bilgilerin aksine, tuhaf, absürt veya aşırı sıra dışı uyarıcıların bellekte daha kalıcı bir şekilde kodlanıp hatırlanma eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir araştırmada katılımcılara sıradan cümleler ('Adam köpeği besledi') ve absürt cümleler ('Adam köpeği havaya uçurdu') okutulmuştur. Bellek testinde, 'adam köpeği havaya uçurdu' gibi zihinsel olarak canlandırılması güç ve garip olan cümlenin, sıradan olana kıyasla çok daha yüksek oranda hatırlandığı gözlemlenmiştir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmalarında, bu olgu genellikle 'ayırt edilebilirlik etkisi' (distinctiveness effect) çerçevesinde incelenir. Bireyin zihinsel şemalarına meydan okuyan, beklentileri ihlal eden uyarıcılar, dikkat mekanizmalarını ve kodlama derinliğini (levels of processing) artırır. Hipokampal aktivasyonun bu süreçte dikkat çekici düzeyde yoğunlaştığı, sıra dışı bilginin mevcut kategorik örüntülerden ayrışarak ayrıcalıklı bir iz (trace) bıraktığı öne sürülür. Ancak bu etkinin evrenselliği tartışmalıdır; özellikle bağlamlar arası karışıklık yaratma potansiyeli ve deneysel manipülasyonun doğası, verilerin her zaman tutarlı olmasını engeller.
Etimoloji
İngilizce 'bizarre' (alışılmamış, garip, aşırı uç) sözcüğü ile 'effect' (etki, netice) teriminin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Ayırt edilebilirlik etkisi (Distinctiveness effect) ile sıkça karıştırılır; aslında garipcilik etkisi, ayırt edilebilirlik etkisinin özel ve uç bir alt kümesidir. Von Restorff etkisiyle de yakından ilişkilidir ancak Von Restorff etkisi homojen bir listedeki tek bir farklı öğeye odaklanırken, garipcilik etkisi öğenin bizatihi absürtlüne dayanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Pürüzlülük
Pürüzlülük
Roughness
Dokunma duyusunda zımpara kağıdı gibi kaba yüzey özelliklerini, işitsel algıda ise yaklaşık 40 Hz ve üzeri genlik modülasyonlarının oluşturduğu nitel duyusal algıyı ifade eder.
İncele
Sözcük Çözümleme
Sözcük Çözümleme
Word Attack
Bilinmeyen bir kelimeyi temel ses birimlerine ve yapı taşlarına ayırarak okuma ve telaffuz etme yöntemi.
İncele
Güdüsel Unutma
Güdüsel Unutma
Motivated Forgetting
Hoş olmayan, rahatsız edici veya acı veren anılardan kaçınma arzusuyla tetiklenen bir hafıza kaybı veya ketlenme sürecidir.
İncele
Argo
Argo
Argot
Belirli bir sosyal grubun, mesleğin veya alt kültürün kendi üyeleri arasında iletişim kurmak ve dış dünyaya karşı gizliliği sağlamak amacıyla kullandığı, resmi dilin kuralları dışındaki geleneksel olmayan sözcük veya deyimler bütünü.
İncele