Analoji
Analogy
Tanım
İki veya daha fazla varlık, olay ya da kavram arasındaki belirli sınırlı benzerliklerden hareket edilerek, birindeki diğer özelliklerin de diğersinde bulunabileceğine dair yapılan bilişsel çıkarım ve akıl yürütme süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikolojide bir danışana bilişsel yeniden yapılandırma becerisini öğretirken, zihnin bir bilgisayarın işletim sistemine benzetilmesi ve düşüncelerin hatalı yazılımlar (bugs) olarak ele alınması bir analoji kullanımıdır.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve psikolojide analoji, soyut problemleri çözme, kategorizasyon ve öğrenme süreçlerinin temel omurgasını oluşturur. Zihin, bilinmeyen bir durumu veya yeni bir kavramı anlamlandırmak için bellekten yapısal olarak benzer bildik bir alanı (kaynak) yeni alana (hedef) projekte eder. Bu mekanizma, tümevarımsal mantığın bir formu olarak işlev görür; ancak çıkarılan sonuçlar mantıksal zorunluluktan ziyade olasılıksal değer taşır. Dilbilimde ise morfolojik kalıpların düzensiz veya yeni formlara genellenmesinde kritik bir rol oynar. Nörobiyolojik düzeyde, prefrontal korteks ve ilişkisel bellek ağları, bu eşzamanlı eşleme (mapping) sürecini koordine eder.
Etimoloji
Antik Yunanca 'analogia' (ἀναλογία) kelimesinden türetilmiştir; 'ana-' (göre, uygun olarak) ve 'logos' (oran, akıl, hesap) köklerinin birleşimiyle oluşur ve matematiksel orantı mantığından bilişsel alanlara uyarlanmıştır.
Karıştırmayın
Homoloji ile karıştırılabilir; homoloji ortak evrimsel kökene dayanırken, analoji işlevsel benzerliğe odaklanır. Ayrıca tümdengelim ve tümevarımdan farklı olarak doğrudan ilişki aktarımına dayanır.