Baskı Altında Performans Düşüşü
Choking Under Pressure
Tanım
Yüksek performans gerektiren durumlardaki yoğun arzunun yol açtığı kaygı nedeniyle, bireyin mevcut kapasitesinin çok altında bir başarı sergilemesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllardır yüzlerce kez sorunsuz bir şekilde penaltı atışı yapmış profesyonel bir futbolcunun, dünya kupası finalinde milyonların gözü önünde bu kritik vuruşu kalecinin kucağına nişanlaması veya kaçırması.
Derin Analiz
Baskı altında performans düşüşü, bilişsel psikoloji ve performans nörobilimi bağlamında iki temel hipotezle açıklanır: Dikkat Teorisi (Distraction Theory) ve Açık İzleme Teorisi (Explicit Monitoring Theory). Dikkat teorisine göre, baskı çalışma belleğini (working memory) aşırı yükleyen kaygı ve görev dışı düşüncelerle doldurur; böylece karmaşık görevler için gereken bilişsel kapasite düşer. Açık izleme teorisi ise, bireyin otomatikleşmiş motor veya bilişsel süreçlerini aşırı derecede bilinçli kontrol etmeye çalışmasının (yani 'aşırı düşünmenin') akış durumunu (flow state) bozabildiğini savunur. Bu süreçte prefrontal korteksin aşırı aktivasyonu, motor korteks veya otomatik işlem merkezlerinin verimli çalışmasını engeller.
Etimoloji
İngilizce kökenli bir deyimsel ifade olup, 'choke' (boğulmak,nefessiz kalmak) fiilinin mecazi olarak yüksek stres altında hareket kabiliyetini kaybetme durumunu nitelemesiyle oluşmuştur.
Karıştırmayın
Tükenmişlik (Burnout) sendromu ile karıştırılır; tükenmişlik uzun süreli kronik stresin sonucuyken, baskı altında performans düşüşü anlık, spesifik ve yüksek motivasyonlu bir durum karşısında ani gelişen bir yetersizliktir.