Belirlemecilik
Determinism
Tanım
Tüm fiziksel, zihinsel ve davranışsal olayların, kendilerinden önceki nedenlerin zorunlu ve kaçınılmaz sonuçları olduğunu savunan felsefi ve bilimsel görüş.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir bağlamda, şiddet eğilimi gösteren bir bireyin geçmişindeki ağır çocukluk travmaları, prefrontal korteks işlev bozuklukları ve maruz kaldığı sosyokültürel koşullar incelendiğinde; bu davranışın deterministik bir nedensellik ağı içinde şekillendiği görülür. Yargılama ve psikoterapi süreçlerinde sorumluluk atfedilirken bu öncül faktörlerin analizi yapılır.
Derin Analiz
Determinizm, psikoloji ve nörobilimde insan davranışlarının rastlantısal olmadığını, genetik predispozisyonlar, nörobiyolojik yapılar, çevresel uyarıcılar ve geçmiş yaşantıların oluşturduğu nedensel bir zincirin ürünleri olduğunu inceler. Klasik mekanik ve nedensellik ilkelerine dayanır. Bilişsel bilimlerde ve nörofizyolojide, örneğin Libet tarzı deneylerde, motor eylemlerin bilinçli farkındalıktan milisaniyeler önce beyin potansiyelleriyle başladığının gösterilmesi, insan iradesinin deterministik bir altyapıya sahip olup olmadığı tartışmalarını tetiklemiştir. Ancak modern kuantum mekaniği ve kaotik sistemler, mutlak determinizmin yerini olasılıksal (probabilistik) yaklaşımlara bırakmasına yol açmıştır; bu bağlamda psikopatolojide ve gelişimsel psikolojide 'nedensel çokluk' (multifinality ve equifinality) kavramları ön plana çıkmaktadır.
Etimoloji
Latince 'determinare' (sınırlandırmak, belirlemek) fiilinden türetilmiştir; 'de-' (tamamlama, pekiştirme) ve 'terminare' (sınır koymak, sonlandırmak, terminus [uç, sınır] kökünden) kelimelerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Fatalizm (kadercilik) ile sıklıkla karıştırılır. Fatalizmde geleceğin ne olacağı nedensel bağlara bakılmaksızın üstün bir güç tarafından yazılmıştır ve insan ne yaparsa yapsın değiştirilemez; determinizmde ise gelecek, geçmişin ve şimdiki anın sıkı nedensel yasalarına (fiziksel, biyolojik, çevresel) dayalı bir zorunlulukla şekillenir.