Belirlemecilik
Determinism
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir bağlamda, şiddet eğilimi gösteren bir bireyin geçmişindeki ağır çocukluk travmaları, prefrontal korteks işlev bozuklukları ve maruz kaldığı sosyokültürel koşullar incelendiğinde; bu davranışın deterministik bir nedensellik ağı içinde şekillendiği görülür. Yargılama ve psikoterapi süreçlerinde sorumluluk atfedilirken bu öncül faktörlerin analizi yapılır.
Derin Analiz
Determinizm, psikoloji ve nörobilimde insan davranışlarının rastlantısal olmadığını, genetik predispozisyonlar, nörobiyolojik yapılar, çevresel uyarıcılar ve geçmiş yaşantıların oluşturduğu nedensel bir zincirin ürünleri olduğunu inceler. Klasik mekanik ve nedensellik ilkelerine dayanır. Bilişsel bilimlerde ve nörofizyolojide, örneğin Libet tarzı deneylerde, motor eylemlerin bilinçli farkındalıktan milisaniyeler önce beyin potansiyelleriyle başladığının gösterilmesi, insan iradesinin deterministik bir altyapıya sahip olup olmadığı tartışmalarını tetiklemiştir. Ancak modern kuantum mekaniği ve kaotik sistemler, mutlak determinizmin yerini olasılıksal (probabilistik) yaklaşımlara bırakmasına yol açmıştır; bu bağlamda psikopatolojide ve gelişimsel psikolojide 'nedensel çokluk' (multifinality ve equifinality) kavramları ön plana çıkmaktadır.
Etimoloji
Latince 'determinare' (sınırlandırmak, belirlemek) fiilinden türetilmiştir; 'de-' (tamamlama, pekiştirme) ve 'terminare' (sınır koymak, sonlandırmak, terminus [uç, sınır] kökünden) kelimelerinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
Fatalizm (kadercilik) ile sıklıkla karıştırılır. Fatalizmde geleceğin ne olacağı nedensel bağlara bakılmaksızın üstün bir güç tarafından yazılmıştır ve insan ne yaparsa yapsın değiştirilemez; determinizmde ise gelecek, geçmişin ve şimdiki anın sıkı nedensel yasalarına (fiziksel, biyolojik, çevresel) dayalı bir zorunlulukla şekillenir.
Keşfetmeye Devam Edin
Özgür İrade
Özgür İrade
Free Will
İnsanın dış etkenlerden bağımsız olarak kendi kararlarını verme, eylemlerini yönlendirme ve ahlaki sorumluluk üstlenme kapasitesi.
İncele
Nedensellik
Nedensellik
Causality / Causation
🔹 1. (causality): Her olayın kendinden önceki olaylar zincirinin bir sonucu olduğu ve öncül koşulların belirli neticeler doğurduğu temel felsefi ve bilimsel sayıltı. 🔹 2. (causation): İki olay, durum veya değişken arasındaki, birinin diğerindeki değişimi tetiklediği ampirik ve mantıksal ilişki.
İncele
İndeterminizm
İndeterminizm
İndeterminism
İnsanların özgür iradeye sahip olduğunu ve davranışlarının önceki ya da mevcut durumların zorunlu neden-sonuç zincirinden bağımsız olarak gerçekleşebileceğini savunan felsefi ve psikolojik doktrin.
İncele