İndeterminizm
İndeterminism
Tanım
İnsanların özgür iradeye sahip olduğunu ve davranışlarının önceki ya da mevcut durumların zorunlu neden-sonuç zincirinden bağımsız olarak gerçekleşebileceğini savunan felsefi ve psikolojik doktrin.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir görüşmede, geçmişinde ağır travmatik yaşantılar ve dezavantajlı çevresel koşullar bulunan bir danışanın, tüm bu deterministik risk faktörlerine rağmen tamamen bilinçli ve yeni bir yönelimle yıkıcı döngülerini kırmaya karar verip terapötik süreçte radikal bir değişim seçmesi, indeterministik insan iradesi bağlamında değerlendirilir.
Derin Analiz
İndeterminizm, psikoloji ve bilişsel bilimlerde insan eylemliliğinin (agency) indirgeyici mekanik determinizmle tam olarak açıklanamayacağı varsayımına dayanır. Klasik determinizmin evrendeki her olayın geçmişteki koşullar tarafından kesin bir şekilde belirlendiği yönündeki iddiasına meydan okur. Bilişsel düzeyde karar alma süreçlerinin ve seçim yapma yetisinin, nöronal düzeydeki olasılıksal (stokastik) süreçlerle paralellik gösterdiği öne sürülür. Özellikle kuantum mekaniğindeki belirsizlik ilkesinin zihin-beden felsefesine uyarlanmasıyla birlikte, insan iradesinin dışsal veya içsel öncüller tarafından %100 önceden belirlenemez olduğu tezi klinik ve teorik psikolojide özgür irade tartışmalarının merkezini oluşturur.
Etimoloji
Latince 'in-' (olumsuzluk, değil) + 'determinare' (sınırlandırmak, belirlemek) fiil kökünden türetilmiştir; kelime anlamı olarak 'belirlenemezlik' veya 'nedensellik zincirine bağlı olmama' durumunu ifade eder.
Karıştırmayın
Determinizm ile karıştırılır; determinizm her olayın ve davranışın mutlak bir nedeni olduğunu savunurken, indeterminizm bu nedenselliğin kırılabilir olduğunu ve özgür seçim alanları bıraktığını savunur.