Özgür İrade
Free Will
Tanım
İnsanın dış etkenlerden bağımsız olarak kendi kararlarını verme, eylemlerini yönlendirme ve ahlaki sorumluluk üstlenme kapasitesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Majör depresif bozukluktan iyileşme sürecindeki bir bireyin, hayat tarzı değişiklikleri yapma, terapötik seanslara aktif katılım sağlama ve maladaptif düşünce kalıplarını kırma yönünde bilinçli bir tercih yapması ve bu tercihin sorumluluğunu üstlenmesi özgür iradenin klinik alandaki tezahürüdür.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve nöropsikoloji bağlamında özgür irade, prefrontal korteksin yürütücü işlevleri, karar verme mekanizmaları ve niyetin bilinçli farkındalığı (Libet deneyleri gibi) üzerinden incelenir. Determinizm ve liberteryenizm arasındaki kadim tartışmanın odağında yer alır. Klinik psikolojide, özellikle varoluşsal ve hümanistik ekollerde, bireyin kendi kaderini tayin etme gücü psikoterapi sürecinin temel yapı taşıdır; çünkü danışanın değişim kapasitesi ve sorumluluk alması bu yetinin varlığına atfedilir.
Etimoloji
Latince 'liber' (özgür) ve 'voluntas' (istek, irade) kavramlarının birleşiminden türetilmiş; felsefi ve psikolojik düzlemde bireyin dışsal deterministik baskılardan bağımsız olarak kendi eylemlerini başlatabilme yetisini ifade eder.
Karıştırmayın
İstenç (volition) kavramı genellikle özgür iradenin eyleme dökülme anındaki motor ve bilişsel veçhesini ifade ederken; determinizm, özgür iradenin tam zıttı olarak her olayın kendinden önceki nedenler zinciriyle önceden belirlendiğini savunur.