Görünüş-gerçeklik Ayrımı
Appearance–reality Distinction
Tanım
Bir nesnenin duyusal görünümünün, onun gerçek doğasıyla her zaman aynı olmayabileceğini kavrama yeteneği.
Örnek Vaka / Uygulama
4 yaşındaki Defne'ye, dışarıdan tamamen gerçek bir elmaya benzeyen ancak el sıkıldığında içi sünger olan bir nesne gösterilir. Defne ilk başta 'Bu bir elma' der. Ona nesneye dokunması ve gerçekte ne olduğunun incelemesi sağlandıktan sonra, 'Şu an baktığında bu neye benziyor?' diye sorulduğunda 'Elmaya' yanıtını verir. Ardından 'Peki bu gerçekte nedir?' sorusuna ise 'Sünger' cevabını vererek iki düzlemi birbirinden başarıyla ayırt eder.
Derin Analiz
Bilişsel gelişim psikolojisinde, özellikle Jean Piaget'nin işlem öncesi dönem eleştirileri bağlamında incelenen kritik bir kilometre taşıdır. Çocukların duyusal girdileri (nesnenin rengi, şekli, dokusu) ile kavramsal bilgileri arasındaki çelişkiyi çözme kapasitesini ifade eder. John Flavell ve meslektaşlarının öncülük ettiği çalışmalar, 3 yaş altı çocukların nesnelerin algısal manipülasyonlarına (örneğin taşa benzeyen bir sünger) yenik düştüğünü, görünene odaklanarak gerçekliği göz ardı ettiklerini göstermiştir. Bu durum, zihin kurumu (theory of mind) ve üstbilişsel (metacognitive) becerilerin erken evredeki kısıtlılığına işaret eder. Prefrontal korteksin miyelinleşmesi ve yürütücü işlevlerin olgunlaşmasıyla birlikte, çocuk hem nesnenin 'göründüğü' hali hem de 'gerçekte ne olduğunu' aynı anda zihinsel uzlemde tutabilir hale gelir.
Etimoloji
İngilizce 'appearance' (görünüş, zahir - Latince *apparentia*) ve 'reality' (gerçeklik - Latince *realitas*) kelimelerinin birleşiminden oluşan bilişsel gelişim terimidir.
Karıştırmayın
Korunum (Conservation) ilkesi ile sıklıkla karıştırılır. Korunum, nesnenin şekli değiştiğinde hacminin veya miktarının değişmediğini anlamakla ilgilidir; görünüş-gerçeklik ayrımı ise duyusal aldatmacanın altındaki maddi gerçekliği kavramayı hedefler.