Sabit Uyaranlar Yöntemi
Constant Stimulus Method
Tanım
Psikofizikte, duyusal eşikleri belirlemek üzere önceden saptanmış rastgele sırada sunulan sabit yoğunluktaki uyaranların katılımcı tarafından ne sıklıkla algılandığının ölçüldüğü klasik bir deneysel yöntemdir.
Örnek Vaka / Uygulama
Görme araştırmaları yürüten bir laboratuvarda, katılımcının fark edebileceği en düşük ışık şiddetini (mutlak eşik) bulmak için 7 farklı parlaklık seviyesi belirlenir. Bu ışık seviyeleri ekranda 500'er kez rastgele gösterilir. Her gösterimde katılımcı ışığı görüp görmediğini tuşlara basarak belirtir. %50 olasılıkla 'gördüm' dediği parlaklık değeri, o bireyin görsel eşik değeri olarak saptanır.
Derin Analiz
Klasik psikofizigin temel taşlarından biri olan sabit uyaranlar yöntemi (method of constant stimuli), eşik ölçümünde en güvenilir fakat aynı zamanda en çok zaman alıcı prosedürlerden biridir. Deney başlangıcında eşik değerine yakın olduğu tahmin edilen, aralarında eşit mesafeler bulunan 5 ila 9 farklı uyaran yoğunluğu belirlenir. Bu uyaranlar deneysel oturum boyunca katılımcıya yüzlerce kez rastgele (randomize) sıralamayla sunulur. Katılımcı her sunumda uyaranı algılayıp algılamadığını (örneğin 'Gördüm/Görmedim' veya 'Daha ağır/Daha hafif') ikili bir yargıyla bildirir. Elde edilen veriler, bir psikometrik fonksiyon eğrisine (genellikle sigmoid veya kümülatif normal dağılım) oturtulur. Mutlak veya fark eşiği, genellikle katılımcının uyaranı %50 oranında rapor ettiği nokta olarak matematiksel olarak hesaplanır. Yöntem, denek yanlılığını minimize etmesi ve yüksek doğruluk oranı sunması nedeniyle algısal araştırmalarda altın standart kabul edilir.
Etimoloji
Latince 'constans' (durmaksızın süren, sabit) + Yeni Latince 'stimulus' (uyaran, dürtü) + Yunanca 'methodos' (yol, araştırma yöntemi).
Karıştırmayın
Limitler Yöntemi (Method of Limits) ile sıkça karıştırılır. Limitler yönteminde uyaranlar artan veya azalan diziler halinde düzenli bir sırada verilirken, sabit uyaranlar yönteminde uyaranlar tamamen rastgele ve kesikli olarak sunulur. Bu da beklenti hatasını (error of expectation) ve alışma etkisini (habituation) ortadan kaldırır.