Bileşensel Analiz
Componential Analysis
Tanım
Karmaşık bir süreci veya sistemi daha küçük alt süreçlere ve temel bileşenlere ayıran bilgi işlemleme ve matematiksel teknikler bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacı, karmaşık bir problem çözme testinde katılımcıların yanıt sürelerini kronometrelemekle yetinmez; testi mantıksal çıkarsama, görsel tarama ve bellekten geri çağırma gibi alt bileşenlerine böler. Hangi katılımcının hangi alt adımda daha fazla zaman kaybettiğini veya hata yaptığını matematiksel modellerle hesaplayarak bilişsel darboğazı tespit eder.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve psikometri alanlarında, bireyin bilişsel bir görevdeki performansını alt düzey temel bilişsel işlemlere ayrıştırmak amacıyla kullanılır. Örneğin bir analoji çözme testi; uyarıcıların kodlanması, terimler arasındaki ilişkinin çıkarılması ve yanıtın verilmesi gibi ardışık alt süreçleri içerir. Bu analitik yaklaşım; kullanılan bileşenlerin kimliğini, bu bileşenlerin birleştirilme stratejisini, her bir bileşene harcanan süreyi, hatalı yürütmeye karşı hassasiyeti ve zihinsel temsile dair parametreleri nicel olarak ortaya koyar. Bilişsel mimarilerin modellenmesinde ve bireysel farklılıkların bilgi işlemleme hızları üzerinden incelenmesinde temel bir metodolojik araçtır.
Etimoloji
Latince 'componere' (bir araya getirmek, oluşturmak; 'com-' [birlikte] + 'ponere' [koymak]) fiilinden türetilen 'component' (bileşen) sözcüğü ile Yunanca 'analysis' (çözümleme, parçalara ayırma; 'ana-' [yukarı/baştan sona] + 'lysis' [çözülme]) kelimesinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Faktör analizi (factor analysis) ile sıklıkla karıştırılır. Faktör analizi, çok sayıda değişken arasındaki korelasyonlara dayanarak gizli değişkenler (faktörler) bulmayı amaçlayan istatistiksel bir tekniktir; bileşensel analiz ise doğrudan belirli bir bilişsel görevin akışındaki alt süreçleri ve bilgi işlemleme basamaklarını ayrıştırmaya odaklanır.