Tasarım Tavizi
Design Trade-off
Tanım
Bir sistem veya ürünün belirli bir özelliğine öncelik verilirken, diğer bir özelliğinin kullanılabilirliğinden veya performansından kısmen vazgeçilmesi durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
İlaç şişelerinin üzerinde yer alan çocuk kilidi (child-resistant safety cap) mekanizması tipik bir tasarım tavizidir. Kapağın açılabilmesi için aynı anda hem bastırma hem de döndürme (press-and-turn) gibi iki motor becerinin bir arada koordineli kullanılmasını zorunlu kılmak, yaşlılar veya romatizmal hastalar için ürünü daha az kullanılabilir (frustrating) hale getirir; ancak çocukların zehirli maddelere kazara erişmesini engelleme güvenliği, bu ergonomik dezavantaja ağır basar.
Derin Analiz
Bilişsel ergonomi ve insan-bilgisayar etkileşimi bağlamında tasarım tavizi, sınırlı insan bilişsel kaynakları (bellek, dikkat, motor beceriler) ile sistem işlevselliği arasındaki optimizasyon sürecini ifade eder. Kullanılabilirlik (usability) ve güvenlik veya verimlilik gibi çelişen gereksinimler aynı anda maksimize edilemediğinden, bilişsel maliyet ile elde edilen fayda arasında rasyonel bir denge kurmak zorunludur. Örneğin, güvenlik odaklı aşırı karmaşık doğrulama adımları kullanıcı hatasını azaltırken, iş yükünü (cognitive workload) artırarak sistem akışını kesintiye uğratabilir.
Etimoloji
İngilizce 'design' (tasarım, Latince 'designare' [işaretlemek, planlamak]) ve 'trade-off' (karşılıklı ödün verme, değiş tokuş etme) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Optimizasyon hatası (optimization error) veya tasarım hatası (design flaw) ile karıştırılabilir. Tasarım hatası öngörülemeyen bir kusuru ifade ederken; tasarım tavizi, bilinçli ve stratejik bir kayıp-kazanç dengesini temsil eder.