Iraksak Düşünme
Divergent Thinking
Tanım
Tek bir doğru yanıta odaklanmak yerine, bir sorun karşısında çok sayıda özgün ve alternatif çözüm üretmeyi sağlayan yaratıcı bilişsel süreç.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir tasarımcıya 'Kağıt ataşı kaç farklı amaçla kullanılabilir?' sorusu yöneltildiğinde, nesnenin standart işlevini (kâğıtları bir arada tutmak) bir kenara bırakıp onu kilit açma aleti, minyatür heykel malzemesi veya olta iğnesi olarak hayal etmesi tam olarak ıraksak düşünme sürecidir.
Derin Analiz
Joy Paul Guilford tarafından 1967 yılında zeka ve yaratıcılık modellerinin merkezine yerleştirilen ıraksak düşünme, yürütücü işlevlerin esneklik, akıcılık (fluidity), çeşitlilik ve özgünlük bileşenleriyle doğrudan ilişkilidir. Bilişsel düzeyde prefrontal korteksin varsayılan mod ağı (default mode network) ile merkezi yürütücü ağ arasındaki dinamik etkileşimi gerektirir. Birey, ketleyici kontrolü geçici olarak gevşeterek (latent inhibition azalması) sıradışı, doğrusal olmayan ve benzersiz semantik ağ bağlantıları kurar. Yakınsak düşünmenin aksine, nicelikten niteliğe giden yolda hipotez test etme esnekliği sunar.
Etimoloji
Latince 'divergere' (di- [ayrı, farklı yönlere] + vergere [eğilmek, yönelmek]) fiilinden türetilmiştir; zihinsel yolların ortak bir merkezden uzaklaşarak farklı yönlere dağılmasını ifade eder.
Karıştırmayın
Yakınsak düşünme ile sıklıkla karıştırılır; yakınsak düşünme mevcut bilgi ve mantıksal kuralları kullanarak tek bir doğru sonuca ulaşmayı hedeflerken, ıraksak düşünme tek bir doğrudan ziyade çoklu olasılıklar üretir.
Keşfetmeye Devam Edin
Yakınsak Düşünme
Convergent Thinking
Bir probleme yönelik önceden belirlenmiş birden fazla seçenek arasından en doğru veya en işlevsel olanı, mantıksal ve doğrusal adımlarla bulma odaklı eleştirel düşünme süreci.
Yaratıcılık
Creativity
Özgün işler, kuramlar, teknikler veya fikirler üretme ve geliştirme kapasitesi; bireyin özgünlük, imgeleme ve dışavurum sergilediği kalıcı bir bilişsel özelliktir.
Bilişsel Esneklik
Cognitive Flexibility
Bireyin değişen çevresel koşullara, beklenmeyen durumlara ve yeni kural setlerine uyum sağlayabilmek amacıyla düşünce içeriklerini ve davranışsal tepkilerini akışkan bir şekilde değiştirebilme kapasitesidir.