Eş Zamanlı Pekiştirme Tarifeleri
Concurrent Schedules Of Reinforcement
Tanım
İki veya daha fazla bağımsız pekiştirme tarifesinin aynı anda yürürlükte olduğu ve bireyin bu alternatifler arasında seçim yapmasını gerektiren edimsel koşullanma prosedürü.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir güvercinin iki ayrı gagalama tuşunun (anahtarın) bulunduğu bir kutuda olduğunu düşünün. Sol tuşa her 10 gagalamada bir (Sabit Oranlı tarife), sağ tuş ise değişken zaman aralıklarıyla (Değişken Aralıklı tarife) yiyecek vermektedir. Güvercinin bu iki tuş arasında zamanını nasıl böldüğü, eş zamanlı pekiştirme tarifelerinin klasik bir uygulamasıdır. Günlük hayatta ise bir çalışanın ofisteki iki farklı projeden hangisine öncelik vereceğini, her bir projeden elde edeceği takdir ve prim oranına göre belirlemesi bu duruma örnek teşkil eder.
Derin Analiz
Eş zamanlı pekiştirme tarifeleri, davranışsal ekonomi ve karar verme süreçlerinin laboratuvar ortamındaki temel taşlarından biridir. Bireyin sınırlı kaynaklarını (zaman, çaba) farklı pekiştireç sağlayıcı alternatifler arasında nasıl dağıttığını inceler. Bu alandaki en büyük teorik gelişme Richard Herrnstein tarafından formüle edilen Eşitlik Yasası'dır (Matching Law). Eşitlik yasası, verilen bir alternatife harcanan çabanın veya gösterilen yanıt oranının, o alternatiften elde edilen pekiştirme oranına doğrudan orantılı olduğunu matematiksel olarak ortaya koyar. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, bazal gangliya ve dopaminerjik ödül devrelerinin maliyet-fayda analizi ve optimal foraging (en uygun beslenme/arama) stratejileriyle doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
İngilizce 'concurrent' (Latin kültürü: con- [birlikte] + currere [koşmak, akmak], eş zamanlı yürüyen) + 'schedule' (Latince schaeda [parşömen parçası, liste], tarife/program) + 'reinforcement' (Fransızca renforcer [güçlendirmek], pekiştirme).
Karıştırmayın
Ardışık (Multiple) pekiştirme tarifeleri ile sıkça karıştırılır. Ardışık tarifelerde uyarıcılar sırayla (art arda) sunulur ve aynı anda sadece tek bir tarife aktiftir; eş zamanlı tarifelerde ise seçeneklerin tamamı aynı anda mevcuttur ve tercih özgürlüğü tanır.