Sabit Oranlı Tarife
Fixed-ratio Schedule (FR Schedule)
Tanım
Edimsel koşullanmada, pekiştirecin belirli ve değişmeyen sayıda doğru tepkinin ardından verildiği pekiştirme tarifesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir gişe memurunun her 50 başarılı bilet satışından sonra prim alması (FR 50) veya laboratuvar ortamında bir güvercinin diskı her 20 gagalayışında bir adet yiyecek pekiştireci alması (FR 20).
Derin Analiz
Davranışçı psikolojide ve Skinnerci paradigma içinde yer alan sabit oranlı tarifeler (FR), organizmanın yanıt verme hızını doğrudan manipüle eden güçlü bir uyarıcı-tepki mekanizmasıdır. Bu tarifede pekiştirme, zamana veya başka dışsal faktörlere değil, tamamen verilen tepki sayısının önceden saptanmış eşiğine ulaşmasına bağlıdır. Örneğin FR 10 tarifesinde, organizma hedef davranışı tam 10 kez sergiledikten sonra ödüllendirilir. Nörobiyolojik düzeyde bu tarife, ödül beklentisi ile dopaminerjik yolaklar (özellikle mezolimbik sistem) arasında güçlü bir döngü kurar. Organizma pekiştireci aldıktan hemen sonra (özellikle oran yüksekse) geçici bir 'pekiştirme sonrası duraklama' (post-reinforcement pause) sergiler; ardından hedef orana yaklaşana kadar yüksek ve istikrarlı bir yanıt hızı (high response rate) gösterir. Kümülatif grafiklerde bu durum tipik merdiven basamağına benzer bir ivmelenme eğrisi (break-and-run pattern) üretir.
Etimoloji
İngilizce 'fixed' (sabit, durağan) ve Latince 'ratus' (hesaplanmış, belirlenmiş; 'ratio' oran) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Değişken Oranlı Tarife (Variable-Ratio Schedule) ile sıklıkla karıştırılır; sabit oranlı tarifede ödül için gereken tepki sayısı her zaman aynıdır ve duraklama yaratır, değişken oranlı tarifede ise sayı her seferinde değişir ve en yüksek dirençli yanıt hızını doğurur.