Sabit Aralıklı Tarife
Fixed-interval Schedule (FI Schedule)
Tanım
Edimsel koşullanmada, belirlenen belirli bir zaman aralığının ardından gerçekleşen ilk doğru yanıtın ödüllendirildiği pekiştirme tarifesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Haftalık periyotlarla yapılan ve her cuma günü gerçekleştirilen rutin bir performans değerlendirmesi, çalışanların motivasyonunun cuma gününe doğru (değerlendirme saati yaklaştıkça) doruğa ulaşmasına, haftanın ilk günlerinde ise minimum düzeyde kalmasına neden olur.
Derin Analiz
Sabit aralıklı tarifeler, davranışsal psikolojide organizmanın zaman algısını ve pekiştireç beklentisini incelemek için temel bir araçtır. Bu tarifede zaman, pekiştirmenin ana belirleyicisidir; ancak yanıt sayısı tek başına ödülü tetiklemez, yalnızca sürenin dolması ve o süre sonrasındaki ilk tepki şarttır. Bu durum organizmalarda 'sabit aralıklı tarağı' (fixed-interval scallop) adı verilen özgün bir yanıt paternine yol açar. Ödül verildikten hemen sonra yanıt oranı sıfıra yakın bir düzeye düşer (post-reinforcement pause); aralık bitimine yaklaşıldıkça organizmanın tepki hızı logaritmik veya üstel bir ivmeyle tırmanışa geçer. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, striatal dopaminerjik devrelerin ve prefrontal korteksteki zamansal hesaplama mekanizmalarının ödülün ne zaman geleceğini tahmin etmesiyle doğrudan ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'fixus' (sabitlenmiş, durağan) ve Latincede 'intervalum' (iki duvar arası, boşluk) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sabit oranlı tarife (fixed-ratio schedule) ile sıklıkla karıştırılır; sabit oranda ödül zamana değil, belirli sayıda eylemin tamamlanmasına bağlıdır, bu da tarak paterni yerine sürekli yüksek yanıt hızı üretir.