Kumarbaz Yanılgısı
Gambler’s Fallacy
Tanım
Bağımsız rastgele olayların geçmişteki sonuçlardan etkileneceği yönündeki bilişsel yanılgı.
Örnek Vaka / Uygulama
Rulet masasında top üst üste beş kez siyah gelmiştir. Oyuncu, 'İstatistiksel olarak artık kırmızı gelmesi kesinleşti, çünkü denge sağlanmalı' diyerek tüm parasını kırmızıya yatırır; oysa altıncı çevirişte de topun siyah gelme olasılığı baştan beri olduğu gibi %48.6'dır.
Derin Analiz
Kumarbaz yanılgısı, insan zihninin olasılıkları sezgisel olarak değerlendirirken (heuristics) düştüğü sistematik bir önyargıdır. Bilişsel bilimler ve karar teorisi bağlamında, bu durum 'temsilcilik sezgisinin' (representativeness heuristic) bir tezahürüdür; bireyler küçük örneklemlerin genel popülasyonun olasılık dağılımını 'hemen' yansıtması gerektiğine inanır (küçük sayıların kanunu safsatası). Nörogörüntüleme çalışmaları, olasılıksal tahmin görevleri sırasında ventromedial prefrontal korteks ve striatal devrelerin aktif olduğunu, belirsizlik altındaki karar süreçlerinde bu bölgelerin geçmiş sonuçlara aşırı ağırlık verdiğini göstermektedir. İstatistiksel bağımsızlık ilkesi, her bir denemenin (örneğin yazı-tura atışının) önceki sonuçlardan tamamen yalıtılmış olduğunu dikte ederken, insan beyni dengeyi sağlama arzusuyla (hot hand falafel vb.) hayali örüntüler üretir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Sıcak El Yanılgısı (Hot Hand Fallacy) ile karıştırılır; kumarbaz yanılgısı geçmişteki olumsuz sonuçların gelecekteki olumlu sonuç olasılığını artıracağına inanırken, sıcak el yanılgısı geçmişteki başarıların gelecekteki başarı serisinin devam edeceğini varsayar.