Karşılaştırmalı Yargı
Comparative Judgment
Tanım
İki veya daha fazla uyarıcının birbiriyle ya da belirli bir standart referansla kıyaslanarak değerlendirildiği psikofiziksel karar verme süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir hastanın göz muayenesinde optalmoloğun gösterdiği iki farklı mercek derecesini karşılaştırarak hangisinin daha net olduğuna karar vermesi veya bir şarap tadım uzmanının iki farklı rekolteyi asidite ve gövde açısından birbiriyle kıyaslayarak puanlaması.
Derin Analiz
Psikofizik ve bilişsel psikolojinin temel taşlarından biri olan karşılaştırmalı yargı, mutlak yargının aksine, insan algısının ve hafızasının bağımsız mutlak değerler üzerinden değil, göreceli farklar ve oranlar üzerinden çalıştığını ortaya koyar. Louis Leon Thurstone'un Karşılaştırmalı Yargı Kanunu (Law of Comparative Judgment) ile matematiksel modellere dökülen bu süreç, algılanan uyarıcı yoğunluklarının veya psikolojik değerlerin olasılıksal bir dağılım gösterdiğini varsayar. Birey, uyarıcılar arasındaki farkı sinyal-gürültü oranı çerçevesinde işler ve bilişsel bir karar mekanizması devreye sokarak tercih ya da derecelendirme yapar. Nöral düzeyde, bu süreç parietal korteks ve prefrontal korteksteki değer kodlama (value encoding) devrelerinin ortak çalışmasıyla gerçekleşir.
Etimoloji
Latince 'comparare' (benzerleri bir araya getirmek, kıyaslamak) fiili ile 'judicare' (hüküm vermek, karar kılmak) kelimesinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Mutlak yargı (absolute judgment) ile karıştırılır; mutlak yargıda uyarıcılar tek başına bir standart olmaksızın değerlendirilirken, karşılaştırmalı yargıda doğrudan bir kıyas unsuru veya ikili karşılaştırma esastır.
Keşfetmeye Devam Edin
Mutlak Yargı
Absolute Judgment
Tek bir uyaranın, diğer uyaranlarla veya bir standartla kıyaslanmaksızın, doğrudan belirli bir kategoriye (örneğin parlak, yüksek sesli) yerleştirildiği psikofiziksel değerlendirme süreci.
Sinyal Saptama Kuramı
Detection Theory
Belirsiz ve gürültülü bir arka plan içinde yer alan zayıf uyaranların algılanmasını, duyusal hassasiyet ile karar verme kriterini birbirinden bağımsız olarak değerlendiren nicel bir modeldir.